ABD'nin İran'a yönelik ablukası öncesinde petrol fiyatları %7'den fazla sıçrayarak 102 doların üzerine çıktı

Washington ve Tahran'ın savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varamaması üzerine, ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı üzerinden İran'a giden ve İran'dan gelen gemileri abluka altına almaya hazırlanmasıyla —ki bu hamle İran'ın petrol ihracatını kısıtlayabilir— petrol fiyatları Pazartesi günü yeniden varil başına 100 doların üzerine sıçradı.

Cuma gününü %0,75 düşüşle kapatan Brent ham petrol vadeli işlemleri, GMT saatiyle 08.10 itibarıyla 7,03 dolar (veya %7,4) değer kazanarak varil başına 102,23 dolara yükseldi. ABD Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) ise, önceki seansta yaşadığı %1,33'lük kaybın ardından 7,31 dolar (veya %7,6) artışla varil başına 103,88 dolara çıktı.

Başkan Donald Trump Pazar günü yaptığı açıklamada, ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı'nı abluka altına almaya başlayacağını belirtti; bu hamleyle, İran ile yürütülen ve savaşı sona erdirme konusunda anlaşmayla sonuçlanmayan maraton görüşmelerin ardından tansiyonu yükseltti ve iki haftalık kırılgan ateşkesi tehlikeye attı.

Trump ayrıca, petrol ve benzin fiyatlarının Kasım ayındaki ABD ara seçimlerine kadar yüksek seyrini koruyabileceğini ekledi; bu ifade, altı hafta önce İran'a saldırma kararı almasının yaratabileceği potansiyel siyasi sonuçlara dair nadir görülen bir kabullenme niteliğindeydi.

Nordic bankası SEB analisti Erik Meyersson, "Duyurulan ABD ablukası, ateşkesin temel öncülünün —en azından ABD tarafından yorumlandığı şekliyle, yani Boğaz'ın yeniden açılması hedefinin— şimdilik sürdürülemez olduğunun bir itirafı niteliğindedir," dedi.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), ABD kuvvetlerinin, İran limanlarına giren ve bu limanlardan çıkan tüm deniz trafiğine yönelik ablukayı Pazartesi günü Doğu Saatiyle (ET) 10.00'da (GMT 14.00) uygulamaya başlayacağını duyurdu.

CENTCOM'un X platformundan yapılan açıklamada, ablukanın "Arap Körfezi ve Umman Körfezi'ndeki tüm İran limanları da dahil olmak üzere, İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren veya buralardan ayrılan tüm uluslara ait gemilere karşı tarafsız bir şekilde uygulanacağı" belirtildi. Açıklamada, ABD güçlerinin, Hürmüz Boğazı'ndan geçerek İran dışındaki limanlara giden veya bu limanlardan gelen gemilerin seyrüsefer serbestisini engellemeyeceği eklendi.

İran Devrim Muhafızları Pazar günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'na yaklaşmaya çalışan her türlü askeri geminin ateşkesin ihlali sayılacağını ve bu gemilere karşı sert ve kararlı bir şekilde müdahale edileceğini belirtti.

Fiziki ham petrol varillerinin fiyatları, vadeli işlem fiyatlarına kıyasla önemli primlerle işlem görüyor; bazı petrol türlerinin fiyatları ise halihazırda varil başına yaklaşık 150 dolar ile rekor seviyelere ulaşmış durumda.

RBC Capital Markets analisti Helima Croft, "[Eğer] Başkan Trump abluka tehdidini gerçekten de fiili gemilerle desteklerse, kağıt piyasası ile fiziki piyasa arasında yakında bir yakınlaşma yaşanabilir," dedi.

LSEG'in nakliye verileri, İran'a yönelik ABD ablukası öncesinde petrol tankerlerinin Hürmüz Boğazı'ndan uzak durduğunu gösterdi.

Bununla birlikte nakliye verileri, Cumartesi günü petrolle tam yüklü üç süpertankerin Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini ortaya koydu. Bu gemilerin, geçen hafta ateşkes anlaşması sağlandığından bu yana Körfez'den çıkan ilk gemiler olduğu görüldü.

Suudi Arabistan Pazar günü yaptığı açıklamada —İran çatışması sırasındaki saldırıların enerji sektöründe yarattığı hasara ilişkin değerlendirmesini paylaşmasından günler sonra— Doğu-Batı boru hattı üzerinden tam petrol pompalama kapasitesini günde yaklaşık 7 milyon varil seviyesine geri getirdiğini duyurdu.

Kaynak: R

MacKenzie Scott 26 milyar dolardan fazla bağış yaptı; ancak Amazon hisselerinin gücü sayesinde bu miktar, servetinde neredeyse hiç eksilmeye yol açmadı (Ama bu şunu değiştirmiyor ötekiler paralarına para katarken bu kadın yardım etmeyi bir görev addetmiş kendine - bu da alkışlanacak bir durum oluşturuyor).

MacKenzie Scott, hayırseverlik dünyasının en büyük isimlerinden biridir. Milyarder romancı, hayırsever ve Amazon'un kurucusu Jeff Bezos'un eski eşi olan Scott, 2019'dan bu yana dudak uçuklatan bir meblağ olan 26 milyar dolar bağışladı.

Scott, servetinin büyük kısmına Bezos ile olan bağı sayesinde kavuştu. (Çift, 2019 yılında boşandı.) Evliliği süresince Scott; iş planlarına ve sözleşmelere yardımcı olmak da dahil olmak üzere, Amazon'un kuruluşunda ve ilk operasyonlarında kilit bir rol üstlendi. Boşanmalarının ardından, Amazon'daki hisselerin yaklaşık %4'lük kısmını devraldı.

O tarihten bu yana Scott, yaklaşık 58 milyon hisseyi (2025 sonu itibarıyla değeri yaklaşık 12,6 milyar dolar) satarak veya bağışlayarak, Amazon'daki payını yaklaşık %42 oranında azalttı. 2022 yılında kurduğu hayırseverlik platformu Yield Giving aracılığıyla 26 milyar dolardan fazla bağış yapmış olmasına rağmen, bugünkü serveti hâlâ 42,7 milyar dolar seviyesindedir. Söz konusu kuruluş; çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI), eğitim, afet sonrası iyileştirme çalışmaları ve benzeri konulara odaklanan binlerce farklı kuruma bağışta bulunmuştur.

Scott, Amazon hisselerini elden çıkarmaya devam etse de serveti büyümeyi sürdürüyor. Bloomberg Milyarderler Endeksi'ne göre Scott, yılbaşından bu yana net servetine 2,35 milyar dolar daha ekledi. Nisan 2021'den bu yana Amazon hisse fiyatları %47'den fazla artış gösterdi.

Bezos, 2020 yılının en büyük hayırseverlik bağışına imza atarak, iklim değişikliğiyle mücadele etmeyi amaçlayan Bezos Earth Fund'ı (Bezos Dünya Fonu) kurmak üzere 10 milyar dolarlık bir bağış gerçekleştirdi. Şu ana kadar Bezos ve yeni eşi Lauren Sánchez Bezos; söz konusu fon aracılığıyla çeşitli çevre gruplarına yaklaşık 2,3 milyar dolar, Day 1 Families Fund (Day 1 Aileleri Fonu) aracılığıyla ise 850 milyon dolar bağışladı. Ayrıca Bezos, 2024 yılında Smithsonian Enstitüsü'ne; yenileme çalışmaları ve yeni bir öğrenim merkezi inşası için taahhüt ettiği 200 milyon dolarlık bağışı tamamladı.

Ancak Forbes'un Nisan ayında yayımlanan "Amerika'nın En Cömert Hayırseverleri 2025" listesine göre, Bezos'un hayatı boyunca yaptığı toplam bağış miktarı yalnızca 4,7 milyar dolar seviyesindedir. Söz konusu kişinin servetinin 270 milyar dolar olduğu göz önüne alındığında, bu miktar net servetinin yalnızca %1,7'sine tekabül etmektedir; oysa Scott, net servetinin yaklaşık %40'ını bağışlamıştır.

Şunu da belirtmek gerekir ki Forbes, "ömür boyu yapılan bağışları"; şimdilik bir vakıfta bekletilen fonlar olarak değil, halihazırda bağışlanmış para olarak değerlendirmektedir. Liste, Scott'ın; Warren Buffett, Bill Gates ve Melinda French Gates'in ardından, en cömert üçüncü hayırsever olduğunu ortaya koymuştur.

MacKenzie Scott’ın 2025 yılındaki önemli bağışları

Scott, sadece birkaç ay içinde; DEI (Çeşitlilik, Eşitlik ve Kapsayıcılık), eğitim ve afet iyileştirme çalışmalarına odaklanan kuruluşlara yüz milyonlarca dolar bağışta bulundu. Son dönemde yaptığı en büyük bağışlardan sadece birkaç örnek şunlardır:

• Howard Üniversitesi: 80 milyon dolar (63 milyon doları üniversiteye, 17 milyon doları ise Tıp Fakültesi'ne olmak üzere; Howard tarihinin en büyük tek seferlik bağışlarından biri)

• Virginia State Üniversitesi: 50 milyon dolar (üniversite tarihinin en büyük bağışı)

• Alcorn State Üniversitesi: 42 milyon dolar (üniversitenin 154 yıllık tarihinin en büyük tek seferlik bağışı)

• Spelman College: 38 milyon dolar (Spelman tarihinin en büyük bağışlarından biri)

• United Negro College Fund (UNCF): 70 milyon dolar (37 üye HBCU'nun [Tarihsel Olarak Siyahlara Hizmet Veren Üniversiteler] finansal sağlığını desteklemek amacıyla, UNCF'nin Havuzlanmış Bağış Fonu'na yönelik)

• African American Cultural Heritage Action Fund: 40 milyon dolar (Scott'ın 2021 yılında aynı kuruluşa yaptığı önceki bağışın iki katı büyüklüğünde)

• Center for Disaster Philanthropy: 60 milyon dolar (Trump yönetimi, afet hafifletme alanındaki kilit hibe programlarını iptal etmiş veya askıya almıştı)

MacKenzie Scott’ın bağış yapma tarzı

Scott'ın hayırseverlik tarzı benzersiz kabul edilmektedir; zira kendisi bağışlarını herhangi bir kısıtlama getirmeksizin yapar; bu da, bağışı alan kuruluşların söz konusu fonları nasıl kullanacaklarına kendilerinin karar verebileceği anlamına gelir. Ancak bu durum aynı zamanda, Scott'ın bu yıl en büyük bağışçılar listesinin dışında bırakılmasının da nedenidir. Scott, geçtiğimiz yıl hayırseverlik kuruluşu Yield Giving aracılığıyla 120'den fazla kuruluşa 7 milyar doların üzerinde bağış yapmış olmasına rağmen, Chronicle dergisi bu yıl yayımladığı "En Büyük 50 Bağışçı" listesinde kendisine yer vermemiştir.

Chronicle’a göre, “MacKenzie Scott, Philanthropy 50 listesindeki dikkat çekici eksiklikler arasında yer alıyor.” Haberde, “Kendisine Philanthropy 50 listesinde bir yer kazandırabilecek nitelikte bağışları, bağışçı yönlendirmeli fonlarına yapmış olması mümkün olsa da; kendisi ve temsilcileri, bu tür bilgileri Chronicle ile paylaşmayı reddettiler,” ifadelerine yer verildi.

Ancak Scott’ın bu gizliliği esas alan tarzı, bağışlarından yararlananlar tarafından takdirle karşılanıyor.

Housing Trust Silicon Valley CEO’su Noni Ramos, kuruluşunun Scott’tan 30 milyon dolarlık bir bağış aldığı 2024 yılının sonlarında Fortune dergisine verdiği demeçte, “Genellikle uzun başvuru süreçleri, belirli kısıtlamalar ve raporlama zorunlulukları içeren geleneksel fonlama süreçlerinin aksine; Scott’ın tarzı, bizim gibi kuruluşlara, acil sorunları çözmek adına fonları en iyi şekilde nasıl yönlendireceklerini hızlı ve yenilikçi yollarla belirleme yetkisi tanıyor,” dedi.

Scott, son dönemde özellikle DEI (Çeşitlilik, Eşitlik ve Kapsayıcılık), eğitim ve afet yardımı alanlarına odaklanmış durumda; ki bunlar, Trump yönetiminin büyük bütçe kesintilerine gittiği üç temel alandır. Bu durum, Scott’ın hayırseverlik faaliyetleriyle, Beyaz Saray’ın yarattığı boşluğu doldurmaya çalıştığına işaret ediyor olabilir.

Scott, Yield Giving adlı web sitesinde 9 Aralık tarihinde yayımladığı bir yazıda, Amerikalıların “topluluklarımızın ortak inşasında üstlendiğimiz aktif katılımcı rolünü tanımaları ve kutlamaları” gerektiği fikrinin arkasında durduğunu belirtti.

Yazısında Scott, “Barışçıl ve karşılıksız katkının potansiyeli, genellikle finansal açıdan kendi kendini idame ettiremediği veya sağladığı faydaların bir kısmının takip edilmesinin zor olduğu gerekçesiyle, uzun zamandır hafife alınmıştır,” ifadelerine yer verdi. “Peki ya bu varsayılan dezavantajlar, aslında birer avantajsa? Ya bu sözde zayıflıklar, medeniyetimizin gelişip serpilmesinin (hatta varlığını sürdürmesinin) dayandığı o güçlü yönleri besliyorsa?”

Kaynak: Fortune