Admin

Dua Lipa'nın leopar desenli eteği

Uzmanlara göre, son kullanma tarihi geçtikten sonra asla yememeniz gereken 13 besin Gıdaların üzerindeki tarih etiketleri standartlaştırılmamıştır; bu nedenle farklı ifadeler, farklı anlamlara gelebilir. Bir gıda güvenliği uzmanı, koku, doku ve lezzetin; bozulmayı tespit etme konusunda, tarihlerden genellikle daha iyi göstergeler olduğunu belirtiyor. Yine de bazı gıdalar, üzerindeki tarih geçtikten sonra kesinlikle tüketilmemelidir; şarküteri ürünleri, çiğ balık, bebek maması, yumuşak peynirler ve belirli yemeklik yağlar bu kategoriye girer. Mutfağınıza şöyle bir göz attığınızda, paketli gıdaların çoğunun üzerinde bir tür tarih ibaresiyle karşılaşacaksınız: "satış tarihi" (sell by), "tavsiye edilen tüketim tarihi" (best by), "son tüketim tarihi" (use by) ve benzerleri... Ancak bunların hepsi aynı anlama gelmez ve bir gıdanın güvensiz olduğu sinyalini otomatik olarak vermezler. Market fiyatlarının yüksek olduğu ve ABD'deki gıda arzının %30 ila %40'ının israf edildiği bir ortamda, son tüketim tarihi birkaç gün geçmiş o yoğurdu gerçekten çöpe atmanız gerekiyor mu? İşte bu "son tüketim" etiketleri hakkında bilmeniz gerekenler; ayrıca gıda uzmanlarının, tarihi geçtikten sonra kesinlikle tüketilmemesi gerektiğini vurguladığı ürünler. Son Tüketim Tarihi Etiketleri Hakkındaki Gerçekler Vermont Hukuk Fakültesi Tarım ve Gıda Sistemleri Merkezi Direktörüne göre, "Genel konuşmak gerekirse, ABD'deki son tüketim tarihleri pek de büyük bir anlam ifade etmez," diyor. "Durumu daha da kafa karıştırıcı kılan şey ise, bu tarihlerin ürün etiketlerinde birkaç farklı şekilde yazılmış olmasıdır." Bir paketin üzerinde "tavsiye edilen tüketim tarihi" (best before), başka bir paketin üzerinde ise "satış tarihi" (sell by) ibaresini görebilirsiniz. Direktöre göre bu etiketler, genellikle üreticilerin ürün kalitesinin düşmeye başlayabileceğini öngördükleri zamanı işaret eder; ürünün güvenliğiyle ilgili bir durumu ise nadiren belirtirler. Gıda güvenliği avukatı Jory Lange ise, gıda ürünlerinin üzerindeki son tüketim tarihlerinin genellikle "ihtiyatlı" (oldukça erken) belirlendiğini ekliyor; bu durum da çoğumuzun, bozulmuş olabileceği korkusuyla, aslında tamamen güvenli olan pek çok gıdayı çöpe atmasına yol açıyor. StateFoodSafety gıda bilimcisi Janilyn Hutchings (CP-FS), gıda ürünlerinizi doğru şekilde sakladığınız sürece, son kullanma tarihlerinden sonra bile bu gıdaları yiyebileceğinizi veya kullanabileceğinizi belirtiyor. Hutchings, "Bir gıdanın bozulup bozulmadığını anlamanın daha iyi göstergeleri; 'tuhaf' kokular, dokular ve tatlardır," diye ekliyor. Son Kullanma Tarihi Geçtikten Sonra Yenmemesi Gereken Gıdalar Bununla birlikte, bazı gıdalar kalitelerini kaybetme veya zararlı patojenler barındırma açısından daha yüksek risk taşır. Her "tavsiye edilen tüketim tarihi"ne (best by date) harfiyen uymanız gerekmez; ancak işte uzmanların, tarihi geçtikten sonra tüketiminden kaçınılması gerektiğini söylediği 13 gıda. Bebek Maması Hutchings'e göre, federal yasalar gıda üreticilerinin son kullanma tarihi belirtmesini zorunlu kılmaz; ancak bebek mamaları söz konusu olduğunda durum farklıdır. Son kullanma tarihi geçtikten sonra mamadaki besin değerleri düşebilir; bu durum bir sorun teşkil eder, çünkü Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi (FSIS), mamadaki besin içeriklerinin etikette belirtilenlerle birebir örtüşmesini şart koşmaktadır. Buradaki asıl endişe, anlık güvenlikten ziyade, bebeklerde besin eksikliklerinin önüne geçmektir. Et Hutchings, kıyma, biftek ve tavuk etinin, "tüketilmesi gereken son tarih" (use-by date) geçtikten sonra bile bazen tüketim açısından güvenli olabileceğini; ancak yine de son derece dikkatli olunması ve olağandışı kokular, renk değişimleri veya gözle görülür küf oluşumu gibi bozulma belirtilerinin aranması gerektiğini söylüyor. Tavuk eti için parmak izi testini de uygulayabilirsiniz: Hutchings, "Eğer tavuğun üzerine parmağınızla bastırdığınızda et eski haline geri geliyorsa, hâlâ tazedir," diye belirtiyor. "Eğer parmağınızın izi etin üzerinde kalıyorsa, muhtemelen bozulmuştur ve atılması gerekir." Yumurta Yumurtalar son derece pahalı hale geldi; bu nedenle tek bir tanesini bile çöpe atmak israf gibi hissettirebilir. Yumurtalar, "tüketilmesi gereken son tarih" geçtikten sonra bile hâlâ yenilebilir durumda olabilir; ancak Diyetisyen, emin olmak adına "yüzdürme testi"ni uygulamanızı tavsiye ediyor. Tek yapmanız gereken, bir kaseyi suyla doldurup yumurtayı içine bırakmaktır: Eğer yumurta dibe batıyorsa tazedir; dik bir şekilde duruyorsa daha eskidir ancak muhtemelen hâlâ yenilebilir durumdadır; eğer suyun üzerinde yüzüyorsa, artık çok fazla beklemiş demektir. Diyetisyenin açıklamasına göre, bozulmuş bir yumurta kırıldığında kötü bir koku yayacaktır. Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) önerisine göre; yumurtalar, sizi hasta edebilecek bir bakteri türü olan salmonellayı taşıma potansiyeline sahip olduklarından, en güvenli yöntem onları orijinal karton kutularında saklamak ve üç hafta içinde tüketmeye özen göstermektir. Yumuşak Peynirler Sert peynirler (örneğin bir blok çedar peyniri) bazen küfü keserek kurtarılabilir, ancak yumuşak peynirler (krem peynir, ricotta vb.) ve ufalanmış çeşitler farklıdır. Küf iplikleri peynirin içine yayılabilir ve görünür alanın ötesine geçerek bulaşabilir. Mayo Clinic'in belirttiğine göre, Listeria, Brucella, Salmonella ve E. coli gibi zararlı bakteriler küfle birlikte büyüyebilir, bu nedenle yumuşak peynir küflendiğinde veya tarihi geçtiğinde, kesinlikle tüketilmemelidir. Şarküteri Ürünleri Diyetisyenine göre, nem ve düşük tuz oranı şarküteri ürünlerinde bozulmayı hızlandırırken, pirinç ve makarna gibi kuru gıdalar daha uzun raf ömrüne sahiptir. "Yüksek nemli, düşük tuzlu ürünleri son kullanma tarihinden sonra tüketmenizi önermeyiz çünkü bakteri üremesi gıda zehirlenmesine yol açabilir," diyor. Şarküteri ürünleriniz ekşi kokuyorsa veya yapışkan görünüyorsa, onları atmanın zamanı gelmiştir. Eğrelti Otu Filizleri Eğrelti otu filizlerini muhtemelen sık sık kullanmıyorsunuzdur, ancak kullanıyorsanız şunu aklınızda bulundurun: Diyetisyenine göre, bu sıkıca kıvrılmış, kuşkonmaz benzeri eğrelti otları, son kullanma tarihinden sonra yenirse sizi hasta edebilecek toksinler üretebilir. Çilekler Yazın en büyük hayal kırıklıklarından biri, buzdolabınızı açıp çileklerinizin beyaz tüylü bir tabakayla kaplı olduğunu görmektir. Küflü bir çilek görürseniz, onu ve temas ettiği diğer meyveleri çıkarın. Küf yumuşak meyvelerde hızla yayılır, bu nedenle geri kalanını kontrol etmek ve bozulma belirtileri varsa atmak önemlidir. Bazı küfler hastalığa neden olabilir veya alerjik reaksiyonları tetikleyebilir. Profesyonel şef'e göre, çileklerinizin son kullanma tarihine yaklaşıyorsa, raf ömrünü uzatmak için dondurucuya koyun ve daha sonra smoothie'lerde veya pişmiş tatlılarda kullanın. Öğütülmüş Baharatlar Bu bir gıda güvenliği sorunu değil, ancak Diyetisyenine göre son kullanma tarihi geçmiş baharatlar, yemeklerinizin olması gerektiği kadar lezzetli olmaması anlamına gelir. “Son kullanma tarihinden sonra lezzetini kaybeden bazı baharatlar arasında öğütülmüş tarçın, kırmızı biber ve öğütülmüş kimyon bulunur,” diye belirtiyor. Baharatlarınızın en iyi lezzetini korumak için onları hava geçirmez kaplarda, ısıdan ve doğrudan güneş ışığından uzakta saklayın. Restoran Artıkları Restoranınızın paket servis kabında basılı bir son kullanma tarihi bulunmasa da, zamanlama yine de önemlidir. Diyetisyene göre artan yemeklerin eve dönüş yolculuğu sırasında genellikle oda sıcaklığında beklediğini, bunun da bakterilerin üremeye ve çoğalmaya başlamasına zemin hazırladığını belirtiyor. Byrne, “Buzdolabında saklamak bakteriyel çoğalmayı yavaşlatabilse de, bunu tamamen durdurmaz,” diyor. “Ayrıca, bazı restoran yemeklerinin artan kısımları bünyesinde çeşitli farklı besin gruplarını barındırır; bu grupların her birinin son tüketim tarihi farklıdır. Bu nedenle, güvenlik açısından en doğrusu, bu yemekleri üç ila dört gün içinde tüketmektir.” Yemekler kurumaya ve lezzetlerini yitirmeye meyilli olduklarından, tatları ve dokuları da zamanla değişime uğrar. Çiğ Balık Yerel marketinizden çiğ balık satın alıyorsanız, bol miktarda buz üzerinde muhafaza edildiğinden emin olun. Eğer kuru veya yumuşamış (lapa gibi) hissediliyorsa, muhtemelen eskidir ve tüketilmesi güvenli değildir. Eve döndüğünüzde, FDA'nın önerdiği üzere, deniz ürünlerini pişirmeden veya dondurmadan önce bir ila iki gün buzdolabında bekletin. Deniz ürünleri bozulduğunda; ekşi, ağır bir balık kokusu veya amonyak benzeri bir koku yayar ki bu koku, pişirme işleminden sonra daha da belirginleşir. Şüpheye düştüğünüzde, ürünü atın. Yapraklı Yeşillikler O dev boy ıspanak poşetini almak harika bir fikir gibi görünmüştü—ta ki öyle olmadığı anlaşılana dek. Diyetisyenine göre, son kullanma tarihi geçtikten sonra ıspanak ve lahana (kale) gibi yapraklı yeşillikler acılaşır; ayrıca tarihi geçmiş yeşillikleri tüketmek, sizi gıda kaynaklı hastalık riskine maruz bırakır. Eğer son kullanma tarihlerine yaklaşmışlarsa, onları bir yeşil smoothie tarifinde kullanmak üzere blender'dan geçirebilirsiniz. Kuruyemişler Diyetisyenine göre, doymamış yağlar açısından zengin olan kuruyemişlerin hızlıca bayatlama (acılaşma) eğiliminde olduğunu belirtiyor. Hava geçirmeyen bir kapta ve ışıktan uzak tutularak saklandıklarında, çoğu kuruyemiş oda sıcaklığında yaklaşık dört ila altı ay tazeliğini korur. Diyetisyenine göre, "Yağlar oksitlendiğinde, kuruyemiş acı veya ekşi bir tat oluşturarak bayatladığını size haber verir," diyor. "Bayatlamış kuruyemişleri az miktarda tüketmek sağlık açısından güvenli olsa da, kötü tadı nedeniyle muhtemelen yemek istemeyeceksinizdir." Yemeklik Yağlar Diyetisyene göre, açılmamış yemeklik yağların genellikle yaklaşık bir yıl, açıldıktan sonra ise yaklaşık altı ay tazeliğini koruduğunu ifade ediyor. Kendisi, yemeklik yağların ışıktan ve ısıdan uzak, koyu renkli cam şişelerde saklanmasını öneriyor. Eğer yağın tadı acılaşmışsa, bayatlamış demektir ve derhal atılmalıdır. Kunik ayrıca, sızma zeytinyağı gibi işlenmemiş yağların, zamanla eskidikçe içerdikleri faydalı polifenolleri yitirdiklerini ve lezzetlerinin de olumsuz etkilendiğini ekliyor. Kaynak: Delish

Yeniden

Cam ocakları temizlemenin en iyi yolu budur (inanılmaz derecede kolay) Cam ocakların kendine has avantajları vardır, ancak ben burada bunlardan bahsetmeyeceğim. En büyük dezavantajları, temizliklerinin ne kadar zahmetli olmasıdır. Temiz bir gözü bir kez kullanırsınız, hemen bulanıklaşır. Peki ya izler ve lekeler? Hiç sormayın. Benim ocağım, üzerine ters ters baksam bile hemen iz içinde kalıyor. Açıkçası, bu aletleri tasarlayan kişiler, kendi evlerinde bunları temizlemek zorunda kalan kişiler değiller. Ey ocak tasarımcıları; o saatleri bir daha asla geri alamayacağım! Piyasadaki neredeyse her ipucunu, pratik yöntemi ve hazır ocak temizleyicisini denedikten sonra; ucuz, toksik olmayan ve kilerdeki malzemelerin gücünden yararlanan bir yöntemde karar kıldım. Ocağınızı Limonla Temizlemenin Doğru Yolu Belki siz de, bolca limon suyu ve karbonat kullanılarak ocakların dramatik bir şekilde yenilendiği videoları görmüşsünüzdür. Tüm o kir yığınının üzerine nemli bir bez serer, yarım saat beklersiniz; ardından da sonraki yarım saati, ocağa yığılmış karbonat kalıntılarını silmekle geçirirsiniz. Bu aşırıya kaçan yöntem; gerçekten çok kötü durumda olan, derinlemesine temizlik gerektiren cam ocaklar içindir. Rutin temizlikler içinse, yarım limon ve biraz karbonatın üzerine tanımam. Gerçek olamayacak kadar basit ve şirin görünse de, işe yarıyor. Limonlar, güçlü bir yağ çözücü olan sitrik asit bakımından zengindir. Limon suyu, ocak temizliğinde sirkeden daha iyi sonuç verir; ayrıca ikiye bölünmüş limon, karbonatla temas ettiğinde etkili bir ovma aracına dönüşür. Üstelik, o şişelere doldurulmuş, ne olduğu belirsiz ve fahiş fiyatlı kimyasal macunlardan ziyade; o güneş sarısı limonla temizlik yapmak çok daha hoş değil mi? İşte yapmanız gerekenler: Soğumuş ocağın her yerine çok amaçlı bir temizleyici püskürtün. Üzerinde kalmış yiyecek kalıntılarını veya yağları silip temizleyin. Yarım limonu elinize alın ve kesik yüzeyini, ocağın sorunlu bölgelerine sürün; ardından bu bölgelerin üzerine limon suyunu sıkın. Limon suyunun üzerine karbonat serpiştirin. Abartıp ocağı karbonata boğmayın, ama malzemeden de kaçınmayın. Beş dakikalığına başka bir işle meşgul olun. Geri döndüğünüzde, "Scrub Daddy" gibi çizmeyen, yumuşak dokulu bir ovma süngeri alın ve sorunlu bölgeleri güzelce ovalayın. Doğru süngeri kullanmak, temizlikte büyük fark yaratır! Son olarak, limon suyu ve karbonat kalıntılarını silip temizleyin. Özellikle inatçı lekeleri bir jilet veya ocak kazıyıcısı ile kazıyın. Ocak yüzeyini nemli bir süngerle silin, ardından temiz bir bez veya mikrofiber bezle parlatın. Kağıt havlu da iş görür; ancak temizlik performansı diğerleri kadar iyi olmayacaktır. Lekesiz ocağınızın keyfini —bu halde kalacağı o kısacık dakikalar boyunca— doyasıya çıkarın. Ağır Topları Devreye Sokma Zamanı Diyelim ki kızınız hazır paket makarna yapıyordu; Instagram'a dalıp gittiği için tencere taştı ve ocağın üzerinde, sırf sizin için, nişastalı ve ocağa yapışıp kalmış bir pislik yığını bıraktı. Bunun gibi zorlu durumlar karşısında, ona bu makaleyi gösterin. Bu esnada, daha fazla limon suyu sıkmanız, limonla daha uzun süre ovalamanız, üzerine daha bol miktarda karbonat serpiştirmeniz ve ovalamaya geçmeden önce belki on dakika kadar beklemeniz gerekecektir. Muhtemelen bir jilet veya ocak kazıyıcısını devreye sokmanız gerekecek; hatta tüm bu süreci baştan sona tekrarlamak zorunda kalabilirsiniz. “Ama bir dakika; eğer şu limon yöntemi o kadar harikaysa, neden büyük kirliliklerde bu işlemi iki kez yapmak zorunda kalıyorum?” Bunun sebebi, limonun eldeki en iyi püf noktası olmasıdır. Ben bunun bir mucize olduğunu iddia etmedim ki. Asıl mucize, üreticilerin daha iyi cam ocaklar yapmaya başladığı gün gerçekleşecek. Benim eski ocağımın bakımı, şimdiki kadar zorlu değildi. Umarım sizinki de o kadar zorlu değildir; ama eğer öyleyse, ne yapmanız gerektiğini biliyorsunuz: Limonunuzu kapın ve işe koyulun. Kaynak: SR

Petrol, arz kesintisi endişeleriyle yükseliyor Petrol, ABD-İran çatışmasının tetiklediği arz kesintisi endişelerinin ortasında, günün erken saatlerindeki işlemlerde yükseliş kaydetti. Başkan Trump, Pazartesi günü Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada, İran'a yönelik tehdidini yineledi. Trump, savaşı sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı'nı ulaşıma açmak adına İran ile bir anlaşmaya varılamaması durumunda, "köprüleri kalmayacak; elektrik santralleri kalmayacak," ifadelerini kullandı. Bu sırada Suudi Arabistan, ülkenin petrol zengini Doğu Bölgesi'ni hedef alan yedi balistik füzeyi etkisiz hale getirdiğini ve füzelerin parçalarının enerji tesislerinin yakınına düştüğünü duyurdu. En yakın vadeli WTI ham petrol vadeli işlemleri %1,1 artışla varil başına 113,64 dolara; en yakın vadeli Brent ham petrol vadeli işlemleri ise %0,4 artışla varil başına 110,25 dolara yükseldi. Westpac: İran Savaşı, Petrol Fiyatlarını 2. Çeyrek Boyunca Yüksek Tutacak Westpac, Orta Doğu'da daha uzun süreli bir savaş yaşanacağını; bu savaşın ardından ise enerji altyapısının yavaş yavaş yeniden inşa edildiği ve petrol arzının yeniden sağlandığı uzunca bir dönemin geleceğini öngörüyor. Westpac ekonomisti Sian Fenner'a göre, tüm bu gelişmelerin net etkisi, 2. çeyrek boyunca petrol fiyatlarının yüksek seviyelerde seyretmesi olacak. Fenner, petrol fiyatlarının 2. çeyrekte varil başına ortalama 120 dolar civarında seyretmesini bekliyor; bu da, fiyatların söz konusu ortalamanın üzerine çıktığı dönemlerin de yaşanacağı anlamına geliyor. Kaynak: TWSJ

Vodafone Sultanlar Ligi Final Stage 1st Match VakıfBank April 7 Tuesday 17.00 Burhan Felek Vestel Volleyball Hall TRT Spor Yıldız

Yukarıdaki soruya bir cevap verelim bakalım: Mevcut konsensüs, tek başına ebeveyn denetiminin artık yetersiz kaldığı, ancak katı yaş yasaklarının da uygulanabilirlik sorunları taşıdığı yönünde. İdeal çözüm, bu ikisinin ötesinde, "Tasarımdan Kaynaklanan Güvenlik" (Safety by Design) ilkesinde yatıyor gibi görünüyor. İşte tarafların güçlü ve zayıf yönlerinin bir analizi: 1. Neden "Ebeveyn Denetimi" Artık Yeterli Değil? Eskiden "çocuğun elinden tableti almak" bir çözümdü. Ancak bugünün algoritmaları karşısında ebeveynler donanımsız kalıyor. Algoritmik Hız: Bir ebeveynin, çocuğunun akışını saniye saniye takip etmesi imkansızdır. Molly Russell örneğinde olduğu gibi, çocuk odasında sessizce otururken algoritma ona saniyeler içinde yüzlerce depresif içerik sunabilir. Ebeveyn bunu fark ettiğinde genellikle çok geç olmaktadır. Dijital Uçurum: Çocukların teknik becerileri genellikle ebeveynlerinden ileridedir. Ebeveyn filtrelerini aşmak (VPN kullanmak, gizli hesap açmak) gençler için oldukça basittir. Sosyal Baskı: "Herkesin hesabı var" baskısı, ebeveynin tek taraflı yasağını çocuk için bir "sosyal dışlanma" cezasına dönüştürür. 2. Neden "16 Yaş Yasağı" Tek Başına Çözüm Olmayabilir? Florida (ABD) ve Avustralya gibi bölgeler 14-16 yaş altı için katı yasaklar getirmeyi deniyor/denedi. Ancak bu yaklaşımın da riskleri var: Yasak Elma Etkisi: Psikologlar, katı yasakların gençleri daha "yeraltı" ve denetimsiz platformlara (Dark Web veya şifreli mesajlaşma uygulamaları) itebileceğini belirtiyor. Burada tehlike, ana akım medyadan çok daha büyüktür. Doğrulama Sorunu: Yaş tespiti için kimlik bilgilerinin istenmesi, platformların daha fazla kişisel veri toplamasına yol açarak yeni bir gizlilik ihlali yaratabilir. Molly Russell'ın Babasının Görüşü: İlginç bir detay olarak; Molly'nin babası Ian Russell, toptan bir yasaktan ziyade, platformların "güvenli tasarım" yasalarıyla (İngiltere'deki Online Safety Act gibi) düzenlenmesini savunmaktadır. Ona göre yasak, sorunun üzerini örter; asıl çözüm platformun zehirli yapısını değiştirmektir. 3. Üçüncü Yol: "Sorumluluğu Platforma Yüklemek" Uzmanların üzerinde en çok uzlaştığı nokta, sorumluluğun çocuktan veya ebeveynden alınıp, bu algoritmaları tasarlayan şirketlere yüklenmesidir. Varsayılan Olarak Güvenli (Default Safety): 18 yaş altı kullanıcılar için algoritmaların "öneri motorlarının" kapatılması, sadece takip edilen kişilerin görülmesi. Veri Profillemenin Yasaklanması: Çocukların verilerinin toplanıp onlara özel (zaaflarını kullanan) içerik sunulmasının yasaklanması. Özetle: Ebeveyn denetimi, bir okyanusta yüzmeyi öğrenen çocuğa "kolluk" takmak gibidir; gereklidir ama okyanusta köpekbalıkları varsa (tehlikeli algoritmalar) kolluk çocuğu koruyamaz. Bu nedenle, 16 yaş yasağından ziyade, 16 yaş altı için sosyal medyanın "çocuk dostu" versiyonlarının zorunlu kılınması (reklamsız, algoritmasız, bağımlılık yapıcı özellikleri budanmış) daha gerçekçi ve etkili bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Sizce bir platformun "çocuklar için güvenli" sayılması için hangi özelliğinden kesinlikle vazgeçmesi gerekir: Sonsuz kaydırma (infinite scroll) mı, yoksa beğeni sayıları (like button) mı?

Gelelim örneklere: Sosyal medyanın bireyleri nasıl radikalleştirdiğini gösteren örnekler maalesef oldukça fazla ve çeşitlidir. Bu örnekler, algoritmaların sadece siyasi görüşleri değil, gerçeklik algısını, sağlık kararlarını ve şiddet eğilimlerini nasıl manipüle edebildiğini kanıtlar niteliktedir. İşte dünyadan ve farklı alanlardan somut olaylar: 1. Hindistan'daki WhatsApp Linçleri (2018) Bu olay, "viral yalanların" fiziksel şiddete dönüşmesinin en trajik örneklerinden biridir. Mekanizma: WhatsApp gruplarında, "çocuk kaçıran çeteler" olduğuna dair sahte videolar ve ses kayıtları hızla yayıldı. Sonuç: Bu dedikodulara inanan öfkeli kalabalıklar, farklı köylerde hiç tanımadıkları masum insanları sokak ortasında linç ederek öldürdü. 20'den fazla kişi bu "dijital dedikodu" yüzünden hayatını kaybetti. Platformun şifreli yapısı, kaynağın bulunmasını imkansız kıldı. 2. Christchurch Saldırısı ve "Gamification" (2019) Yeni Zelanda'da iki camiye saldırıp 51 kişiyi öldüren saldırgan, dijital radikalleşmenin "yeni nesil" bir örneğiydi. Mekanizma: Saldırgan, 8chan gibi forumlarda radikalleşti ve saldırıyı bir video oyunu estetiğiyle Facebook Live üzerinden canlı yayınladı. Sonuç: Bu canlı yayın, algoritmalar tarafından (kaldırılana kadar) milyonlarca kişiye ulaştı. Daha da kötüsü, bu eylem ABD'deki (Buffalo ve El Paso) başka saldırganlara "ilham" verdi. Sosyal medya, terörü küresel bir "meydan okuma" (challenge) haline getirdi. 3. "Pizzagate" Skandalı (2016) Bir komplo teorisinin nasıl silahlı bir eyleme dönüştüğünü gösteren klasik bir vaka. Mekanizma: 4chan ve Reddit üzerinde, Washington'daki bir pizzacının (Comet Ping Pong) bodrumunda ünlü politikacıların çocuk ticareti yaptığına dair tamamen uydurma bir teori yayıldı. Sonuç: Edgar Maddison Welch adlı bir adam, bu "çocukları kurtarmak" için elinde bir tüfekle pizzacıya gidip ateş açtı. Oysa pizzacının bir bodrum katı bile yoktu. Algoritmalar, bu kişinin sahte habere olan inancını sürekli beslemişti. 4. Molly Russell Vakası ve "Hüzün Algoritması" (İngiltere) Radikalleşme her zaman başkasına zarar vermek değildir; bazen kişi kendine karşı radikalleşir. Mekanizma: 14 yaşındaki Molly, depresif içeriklere ilgi gösterdiğinde, Instagram ve Pinterest algoritmaları ona sürekli intihar, kendine zarar verme ve depresyonu romantize eden içerikler önerdi. Sonuç: Molly, 2017'de intihar etti. Mahkeme, ölüm nedenlerinden biri olarak doğrudan "sosyal medyanın negatif etkilerini" gösterdi. Algoritma, kızı bir "dijital depresyon çukuruna" hapsetmişti. 5. Brezilya Kongre Baskını (8 Ocak 2023) ABD'deki 6 Ocak olaylarının neredeyse birebir kopyasıdır. Mekanizma: Seçimi kaybeden Bolsonaro taraftarları, Telegram ve WhatsApp üzerinden organize oldu. "Seçimin çalındığı" yalanı ve askeri darbe çağrıları, algoritmalar sayesinde kapalı gruplarda yankılanarak büyüdü. Sonuç: Binlerce kişi, dijital ortamda körüklenen öfkeyle başkentteki hükümet binalarını bastı. Sosyal medya, demokratik kurumlara olan güveni yıkarak kitleleri mobilize etti. 6. Incel Hareketi (Toronto Minibüs Saldırısı) Kadın düşmanlığının dijital ortamda bir "kardeşlik" bağına dönüşmesi. Mekanizma: Kendilerini "Incel" (İstemsiz Bakir) olarak tanımlayan erkekler, çevrimiçi forumlarda kadınlara karşı nefret dolu bir dil geliştirdi. Sonuç: Alek Minassian, 2018'de Toronto'da kiraladığı minibüsü yayaların üzerine sürerek 10 kişiyi öldürdü. Saldırıdan hemen önce Facebook'ta "Incel İsyanı başladı" mesajını paylaşmıştı. Bu örnekler gösteriyor ki; sosyal medya sadece "sevdiğimiz şeyleri" göstermiyor, aynı zamanda korkularımızı, öfkelerimizi ve önyargılarımızı da besleyip büyüterek bizi olduğumuzdan daha uç noktalara sürüklüyor. Sizce, özellikle çocukları ve gençleri Molly Russell örneğindeki gibi "psikolojik radikalleşmeden" korumak için ebeveyn denetimi yeterli mi, yoksa sosyal medya kullanımına yaş sınırı (örneğin 16 yaş altı yasağı) mı getirilmeli?

Evet, devletlerin denetim yetkisinin artması, kesinlikle ciddi bir sansür riski taşır. Bu risk, sadece kötü niyetli bir yönetimle değil, iyi niyetli "güvenlik" önlemlerinin bile zamanla ifade özgürlüğünü kısıtlayan araçlara dönüşmesiyle (Mission Creep) ortaya çıkar. Bu sürecin nasıl işlediğine dair temel mekanizmalar şunlardır: 1. "Muğlak Tanımlar" Tuzağı Devletler genellikle "dezenformasyon", "genel ahlak" veya "milli güvenlik" gibi esnek kavramlar üzerinden yasalar çıkarır. Ancak bu kavramların sınırları net çizilmediğinde: Yorum Farkı: Bir eleştiri, kolayca "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" veya "yanıltıcı bilgi" olarak etiketlenebilir. Politik Silah: İktidarlar, bu yasaları muhalif sesleri kısmak veya siyasi rakiplerini dijital alandan silmek için meşru bir kılıf olarak kullanabilir. 2. Platformların "Aşırı Uyum" (Over-compliance) Sorunu Devletler platformlara (X, Facebook, YouTube vb.) içerik kaldırmadıkları takdirde devasa para cezaları veya bant daraltma (erişimi yavaşlatma) gibi yaptırımlar uygular. Sonuç: Şirketler, risk almamak için "şüpheli" gördükleri her içeriği (henüz yasadışı olduğu kanıtlanmasa bile) silme yoluna giderler. Bu durum, sansürün devlet eliyle değil, şirket eliyle otomatikleşmesine neden olur. 3. Vekalet Yoluyla Sansür (Censorship by Proxy) Demokratik ülkelerde anayasalar devletin doğrudan sansür yapmasını engeller. Ancak devlet, denetim yetkisini kullanarak şirketlere "baskı" yapar ve kendi yapamadığı sansürü özel şirketlere yaptırır. Görünmez Müdahale: İçerik tamamen silinmese bile, algoritmik olarak görünürlüğü düşürülerek (shadow ban) kitlelere ulaşması engellenir. Bu, tespiti en zor sansür biçimidir. 4. Oto-Sansür (Chilling Effect) Kullanıcılar, paylaşımları nedeniyle yasal takibata uğrayacaklarını düşündüklerinde fikirlerini beyan etmekten korkar hale gelirler. Toplumun, devlet korkusuyla kendi kendini susturması, resmi bir sansür kararı olmasa bile sansürün amacına ulaştığını gösterir. Özetle: Güvenlik ve özgürlük arasındaki denge çok hassastır. Denetim mekanizmaları şeffaf, bağımsız yargı denetimine açık ve çok net tanımlanmış olmadığı sürece, artan devlet yetkisi neredeyse kaçınılmaz olarak dijital otoriterleşmeye ve sansüre evrilir.

Yukarıdaki soruya tek bir "sorumlu" atamak zor olsa da, her iki tarafın rolleri farklı açılardan belirleyicidir: Platformların Denetim Mekanizmaları (Hız ve Uygulama): Platformlar, radikalleşmenin gerçekleştiği "mimariyi" tasarlayanlardır. Algoritmaların etkileşim uğruna aşırı uç içerikleri öne çıkarması, doğrudan bir tasarım tercihidir. Bu nedenle, teknik müdahale (algoritma değişikliği, moderasyon, şeffaflık) en hızlı sonuç verecek alandır. Ancak platformlar, kâr hırsları nedeniyle bu denetimleri genellikle yüzeysel tutarlar. Hukuki Düzenlemeler (Standart ve Zorunluluk): Hukuk, "oyunun kurallarını" koyar. Şirketlerin kendi inisiyatifine bırakılan bir denetim mekanizması, kâr odaklı olduğu için her zaman aksamaya mahkumdur. Devletlerin koyacağı katı veri koruma yasaları, algoritma şeffaflığı zorunlulukları ve dezenformasyon yaptırımları, platformları daha güvenli bir yapı kurmaya "mecbur" bırakır. Sonuç: Asıl sorun, hukukun teknolojinin hızına yetişememesidir. En büyük sorumluluk, teknoloji şirketlerini kamusal faydayı gözetmeye zorlayacak olan güçlü ve küresel hukuki çerçevelerin eksikliğindedir. Sizce devletlerin sosyal medya üzerindeki denetim yetkisinin artması, beraberinde bir sansür riskini de getirir mi?

Sosyal medyanın bireyleri radikalleştirmesi, tek bir nedene indirgenemeyecek kadar karmaşık; teknolojik, psikolojik ve toplumsal faktörlerin birleşimiyle oluşan "kusursuz bir fırtına" olarak tanımlanabilir. Bu sürecin temel mekanizmalarını şu başlıklar altında toplayabiliriz: 1. Algoritmik "Tavşan Deliği" (The Rabbit Hole) Sosyal medya platformlarının temel amacı sizi ekran başında daha uzun süre tutmaktır. Doz Artırımı: Algoritmalar, ilgi duyduğunuz bir konuyu tespit ettiğinde (örneğin, sağlıklı beslenme veya siyasi bir görüş), size o konunun kademeli olarak daha uç ve radikal versiyonlarını sunar. "Aşı tartışması" ile başlayan bir yolculuk, algoritmik önerilerle kısa sürede "komplo teorileri" videolarına evrilebilir. Öfke Ekonomisi: Araştırmalar, öfke ve korku uyandıran içeriklerin, nötr içeriklere göre çok daha fazla etkileşim aldığını gösteriyor. Algoritmalar bu "yüksek etkileşimi" ödüllendirdiği için, radikal ve kışkırtıcı söylemler ana akışta daha fazla görünür hale gelir. 2. Yankı Odaları ve Onaylanma Önyargısı Kullanıcılar, kendi görüşlerini destekleyen kişilerle çevrili dijital adacıklara hapsolur. Karşıt Görüşün Yokluğu: Kişi, sürekli kendi fikirlerinin "doğru" olduğunu duyar. Farklı bakış açılarıyla karşılaşmadığı için, kendi grubunun görüşlerini mutlak gerçek, diğer grupları ise "düşman" veya "cahil" olarak görmeye başlar. Grup Kutuplaşması: Benzer düşünen insanlar bir araya geldiğinde, grubun ortak fikri, bireylerin ilk başta sahip olduğu fikirlerden daha radikal bir noktaya kayar. 3. Kimlik ve Aidiyet Arayışı Radikalleşme sadece bilgiyle değil, duygularla da ilgilidir. Yalnızlık ve Dışlanmışlık: Gerçek hayatta yalnızlaşan veya toplumdan dışlanmış hisseden bireyler, radikal çevrimiçi topluluklarda (örneğin forumlar veya kapalı gruplar) kendilerine bir "amaç" ve "kardeşlik" bulabilirler. Mağduriyet Psikolojisi: Radikal gruplar genellikle "biz mağduruz, onlar suçlu" anlatısını kullanır. Bu anlatı, bireye yaşadığı sorunlar için somut bir düşman sunar ve radikal eylemleri meşrulaştırır. 4. Gerçekliğin Parçalanması Hız ve Teyit Eksikliği: Bilgi akışının baş döndürücü hızı, eleştirel düşünmeyi devre dışı bırakır. Hızla yayılan sahte haberler ve manipüle edilmiş görseller, radikal ideolojilerin üzerine inşa edildiği sahte bir gerçeklik zemini yaratır. Özetle; platformlar "ilgi" sattığı, insanlar "onaylanma" aradığı ve toplumlar "kutuplaşmaya" meyilli olduğu sürece, bu dijital mimari radikalleşmeyi beslemeye devam edecektir. Sizce bu süreçte en büyük sorumluluk platformların denetim mekanizmalarında mı, yoksa hukuki düzenlemelerin eksikliğinde mi?

Gruplar Stadyumlar 2026 FIFA Dünya Kupası Grup Aşaması Fikstürü 11 Haziran 2026, Perşembe Meksika - Güney Afrika – A Grubu – Mexico City Stadyumu Kore Cumhuriyeti - Çekya – A Grubu – Estadio Guadalajara 12 Haziran 2026, Cuma Kanada - Bosna-Hersek – B Grubu – Toronto Stadyumu ABD - Paraguay – D Grubu – Los Angeles Stadyumu 13 Haziran 2026, Cumartesi Haiti - İskoçya – C Grubu – Boston Stadyumu Avustralya - Türkiye – D Grubu – BC Place Vancouver Brezilya - Fas – C Grubu – New York New Jersey Stadyumu Katar - İsviçre – B Grubu – San Francisco Bay Area Stadyumu 14 Haziran 2026, Pazar Fildişi Sahili - Ekvador – E Grubu – Philadelphia Stadyumu Almanya - Curaçao – E Grubu – Houston Stadyumu Hollanda - Japonya – F Grubu – Dallas Stadyumu İsveç - Tunus – F Grubu – Estadio Monterrey 15 Haziran 2026, Pazartesi Suudi Arabistan - Uruguay – H Grubu – Miami Stadyumu İspanya - Yeşil Burun Adaları – H Grubu – Atlanta Stadyumu İran - Yeni Zelanda – G Grubu – Los Angeles Stadyumu Belçika - Mısır – G Grubu – Seattle Stadyumu 16 Haziran 2026, Salı Fransa - Senegal – I Grubu – New York New Jersey Stadyumu Irak - Norveç – I Grubu – Boston Stadyumu Arjantin - Cezayir – J Grubu – Kansas City Stadyumu Avusturya - Ürdün – J Grubu – San Francisco Bay Area Stadyumu 17 Haziran 2026, Çarşamba Gana - Panama – L Grubu – Toronto Stadyumu İngiltere - Hırvatistan – L Grubu – Dallas Stadyumu Portekiz - Kongo DC – K Grubu – Houston Stadyumu Özbekistan - Kolombiya – K Grubu – Mexico City Stadyumu 18 Haziran 2026, Perşembe Çekya - Güney Afrika – A Grubu – Atlanta Stadyumu İsviçre - Bosna-Hersek – B Grubu – Los Angeles Stadyumu Kanada - Katar – B Grubu – BC Place Vancouver Meksika - Kore Cumhuriyeti – A Grubu – Estadio Guadalajara 19 Haziran 2026, Cuma Brezilya - Haiti – C Grubu – Philadelphia Stadyumu İskoçya - Fas – C Grubu – Boston Stadyumu Türkiye - Paraguay – D Grubu – San Francisco Körfez Bölgesi Stadyumu ABD - Avustralya – D Grubu – Seattle Stadyumu 20 Haziran 2026, Cumartesi Almanya - Fildişi Sahili – E Grubu – Toronto Stadyumu Ekvador - Curaçao – E Grubu – Kansas City Stadyumu Hollanda - İsveç – F Grubu – Houston Stadyumu Tunus - Japonya – F Grubu – Estadio Monterrey 21 Haziran 2026, Pazar Uruguay - Yeşil Burun Adaları – H Grubu – Miami Stadyumu İspanya - Suudi Arabistan – H Grubu – Atlanta Stadyumu Belçika - İran – G Grubu – Los Angeles Stadyumu Yeni Zelanda - Mısır – G Grubu – BC Place Vancouver 22 Haziran 2026, Pazartesi Norveç - Senegal – I Grubu – New York New Jersey Stadyumu Fransa - Irak – I Grubu – Philadelphia Stadyumu Arjantin - Avusturya – J Grubu – Dallas Stadyumu Ürdün - Cezayir – J Grubu – San Francisco Körfez Bölgesi Stadyumu 23 Haziran 2026, Salı İngiltere - Gana – L Grubu – Boston Stadyumu Panama - Hırvatistan – L Grubu – Toronto Stadyumu Portekiz - Özbekistan – K Grubu – Houston Stadyumu Kolombiya - Kongo DC – K Grubu – Estadio Guadalajara 24 Haziran 2026, Çarşamba İskoçya - Brezilya – C Grubu – Miami Stadyumu Fas - Haiti – C Grubu – Atlanta Stadyumu İsviçre - Kanada – B Grubu – BC Place Vancouver Bosna-Hersek - Katar – B Grubu – Seattle Stadyumu Çekya - Meksika – A Grubu – Mexico City Stadyumu Güney Afrika - Güney Kore – A Grubu – Estadio Monterrey 25 Haziran 2026, Perşembe Curaçao - Fildişi Sahili – E Grubu – Philadelphia Stadyumu Ekvador - Almanya – E Grubu – New York New Jersey Stadyumu Japonya - İsveç – F Grubu – Dallas Stadyumu Tunus - Hollanda – F Grubu – Kansas City Stadyumu Türkiye - ABD – D Grubu – Los Angeles Stadyumu Paraguay - Avustralya – D Grubu – San Francisco Körfez Bölgesi Stadyumu Pazar, 28 Haziran 2026 73. Maç – A Grubu ikincisi - B Grubu ikincisi – Los Angeles Stadyumu Pazartesi, 29 Haziran 2026 74. Maç – E Grubu birincisi - A/B/C/D/F Grubu üçüncüsü – Boston Stadyumu 75. Maç – F Grubu birincisi - C Grubu ikincisi – Estadio Monterrey 76. Maç – C Grubu birincisi - F Grubu ikincisi – Houston Stadyumu Salı, 30 Haziran 2026 77. Maç – I Grubu birincisi - C/D/F/G/H Grubu üçüncüsü – New York New Jersey Stadyumu 78. Maç – E Grubu ikincisi - I Grubu ikincisi – Dallas Stadyumu 79. Maç – A Grubu birincisi - C/E/F/H/I Grubu üçüncüsü – Mexico City Stadyumu Çarşamba, 1 Temmuz 2026 80. Maç – L Grubu birincisi - E/H/I/J/K Grubu üçüncüsü – Atlanta Stadyumu 81. Maç – D Grubu birincisi - B/E/F/I/J Grubu üçüncüsü – San Francisco Bay Area Stadyumu 82. Maç – G Grubu birincisi - A/E/H/I/J Grubu üçüncüsü – Seattle Stadyumu Perşembe, 2 Temmuz 2026 83. Maç – K Grubu ikincisi - L Grubu ikincisi – Toronto Stadyumu 84. Maç – H Grubu birincisi - J Grubu ikincisi – Los Angeles Stadyumu 85. Maç – B Grubu birincisi - E/F/G/I/J Grubu üçüncüsü – BC Place Vancouver Cuma, 3 Temmuz 2026 86. Maç – J Grubu birincisi - H Grubu ikincisi – Miami Stadyumu 87. Maç – K Grubu birincisi - D/E/I/J/L Grubu üçüncüsü – Kansas City Stadyumu 88. Maç – D Grubu ikincisi - G Grubu ikincisi – Dallas Stadyumu FIFA 2026 Dünya Kupası Son 16 Turu Fikstürü Cumartesi, 4 Temmuz 2026 89. Maç – 74. Maçın Galibi - 77. Maçın Galibi – Philadelphia Stadyumu 90. Maç – 73. Maçın Galibi - 75. Maçın Galibi – Houston Stadyumu Pazar, 5 Temmuz 2026 91. Maç – 76. Maçın Galibi - 78. Maçın Galibi – New York New Jersey Stadyumu 92. Maç – 79. Maçın Galibi - 80. Maçın Galibi – Mexico City Stadyumu Pazartesi, 6 Temmuz 2026 93. Maç – 83. Maçın Galibi - 84. Maçın Galibi – Dallas Stadyumu 94. Maç – 81. Maçın Galibi - 82. Maçın Galibi – Seattle Stadyumu Salı, 7 Temmuz 2026 95. Maç – 86. Maçın Galibi - 88. Maçın Galibi – Atlanta Stadyumu 96. Maç – 85. Maçın Galibi - 87. Maçın Galibi – BC Place Vancouver FIFA 2026 Dünya Kupası Çeyrek Final Fikstürü Perşembe, 9 Temmuz 2026 97. Maç – 89. Maçın Galibi - 90. Maçın Galibi – Boston Stadyumu Cuma, 10 Temmuz 2026 98. Maç – 93. Maçın Galibi - 94. Maçın Galibi – Los Angeles Stadyumu Cumartesi, 11 Temmuz 2026 99. Maç – 91. Maçın Galibi - 92. Maçın Galibi – Miami Stadyumu 100. Maç – 95. Maçın Galibi - 96. Maçın Galibi – Kansas City Stadyumu FIFA 2026 Dünya Kupası Yarı Final Fikstürü Salı, 14 Temmuz 2026 101. Maç – 97. Maçın Galibi - 98. Maçın Galibi – Dallas Stadyumu Çarşamba, 15 Temmuz 2026 102. Maç – 99. Maçın Galibi - 100. Maçın Galibi – Atlanta Stadyumu FIFA 2026 Dünya Kupası Üçüncülük Maçı Cumartesi, 18 Temmuz 2026 103. Maç – Maçın Mağlubu 101 v 102. Maçın İkincisi – Miami Stadyumu 2026 FIFA Dünya Kupası Finali 19 Temmuz 2026, Pazar 104. Maç – 101. Maçın Galibi v 102. Maçın Galibi – New York New Jersey Stadyumu

Nicolo Melli'nin maç önü görüşleri!