ABD, İran'ın nükleer anlaşma olmaksızın savaşı bitirme ve Hürmüz'ü yeniden açma önerisine mesafeli yaklaşıyor

Amerika Birleşik Devletleri, İslam Cumhuriyeti'nin nükleer programı üzerindeki çıkmazı çözmeksizin savaşı sona erdirecek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden trafiğe açacak yeni bir İran önerisine, ilk etapta pek sıcak bakmadı.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Pazartesi günü geç saatlerde yaptığı açıklamada —Başkan Donald Trump ve ulusal güvenlik ekibi tarafından ele alındıktan sonra— İran'ın bu son teklifinin, geçmişteki önerilere kıyasla "daha iyi" göründüğünü belirtti. Ancak Washington'ın deniz ablukasından vazgeçmeye ve bu teklifi kabul etmeye istekli olabileceğine dair pek bir işaret görülmedi.

Bu olumsuz sinyaller üzerine enerji fiyatları yeniden fırladı; petrolün uluslararası gösterge fiyatı olan Brent ham petrolü, Salı günü erken saatlerde varil başına 111 doların üzerine çıkarak son üç haftanın en yüksek seviyesine ulaştı.

NBC News'e konuşan bir Körfez ve bir bölge kaynağına göre İran'ın bu önerisi; kapanması küresel ekonomiyi sarsan hayati ticaret yolu Hürmüz'ün yeniden açılmasına ve ABD ile İsrail'in iki ay önce başlattığı savaşın sona erdirilmesine odaklanıyor; ancak nükleer müzakereler gibi çetrefilli konuları daha ileri bir tarihe erteliyor.

Önerinin ayrıntıları ilk olarak Axios tarafından haberleştirilmişti.

Rubio, Fox News'e verdiği bir röportajda, "Şunu söylemekle yetinelim ki, en başta bu durumun içine düşmemizin asıl nedeni nükleer meselesidir," dedi.

İran'dan bahsederken, "Onlar çok iyi müzakereciler," diyen Rubio; ancak yapılacak herhangi bir anlaşmanın, "onların herhangi bir noktada nükleer silaha doğru hızla ilerlemesini kesin olarak engelleyen" nitelikte olması gerektiğini vurguladı.

İran, nükleer silah geliştirme gibi bir arzusunun olmadığını savunuyor; ancak Washington'ın Tahran'dan zenginleştirme programını durdurmasını talep etmesi, barış görüşmelerindeki en önemli engellerden biri olmaya devam ediyor.

Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt'in aktardığına göre İran'ın bu önerisi, Pazartesi günü Trump ile ulusal güvenlik ekibi arasında yapılan bir toplantıda ele alındı; ancak önerinin ne denli ciddiye alınarak değerlendirildiği henüz tam olarak netleşmedi.

Leavitt, gazetecilere yaptığı açıklamada, "Başkanın İran konusundaki kırmızı çizgileri; sadece Amerikan kamuoyuna değil, bizzat onlara da çok ama çok net bir şekilde ifade edilmiştir," dedi. Sözcü, "Öneriyi değerlendirdiklerini söyleyemem," ifadelerini kullandı ve Trump'ın bu konuya yakında kamuoyu önünde değineceğini sözlerine ekledi.

İki Körfez yetkilisinin verdiği bilgiye göre, Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülkeler Salı günü bir toplantı gerçekleştirecek ve bu toplantıda İran'ın söz konusu önerisi de gündeme gelecek. Kuveyt'in resmi haber ajansı, grubun Salı günü Cidde'de olağanüstü bir zirve için toplanmasının beklendiğini doğruladı.

İran'ın nükleer programını sınırlamak Trump yönetimi için hayati önem taşısa da, petrol akışının yeniden başlatılması Körfez müttefikleri için en büyük öncelik olmaya devam ediyor. Ancak ABD, uyguladığı ablukanın Tahran'a da ekonomik açıdan büyük zarar verdiğinin sinyallerini veriyor.

Rubio, Fox'a verdiği demeçte, "İran üzerindeki baskı olağanüstü düzeyde," dedi.

Bir istihbarat platformu olan Kpler'in hazırladığı yeni bir rapora göre, İran'ın petrol depolama kapasitesi hızla tükeniyor. Kpler, ülkenin elinde, yaklaşık 12 ila 22 günlük üretime yetecek kadar depolama alanı kaldığını belirtti.

ABD ablukasının İran ekonomisi üzerindeki etkisine dair ortalıkta dolaşan pek çok rakam bulunsa da, Kpler bu rakamı günde 200 milyon ila 250 milyon dolar olarak tahmin etti.

Ancak raporun en kritik noktası; İran petrolünün Çin'e ulaşmasının genellikle yaklaşık iki ay sürdüğünü ve alıcının ödeme yapmak için iki aylık bir süresi bulunduğunu belirtmesi. Bu durum, ablukanın İran ekonomisi üzerindeki gerçek etkisinin hissedilmesinin henüz biraz daha zaman alabileceği anlamına geliyor.

Bu arada, ateşkesin sağlanmış olmasına rağmen, bu kritik su yolu üzerinden yapılan deniz trafiği büyük ölçüde durma noktasına gelmiş durumda.

Barış görüşmelerinin tıkanması ve iki ülkenin deniz sahasındaki gerilimde kilitlenip kalması nedeniyle, tarafların hiçbiri bir barış anlaşması uğruna taviz verme konusunda büyük bir aciliyet sergilemedi.

Trump; elçilerinin Pakistan'a yapmayı planladığı hafta sonu ziyaretini iptal ederek yüz yüze diplomasiyi çıkmaza sürükledikten sonra, Tahran'a seslenerek bir anlaşma istediklerinde kendisini telefonla aramaları çağrısında bulundu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arağçi; bir diplomasi merkezi haline gelen Pakistan'ın başkenti İslamabad'a giderek, Tahran'ın son teklifini arabuluculuk yapan Pakistanlı yetkililere sundu; ancak teklifi görüşmek üzere ABD'li yetkililerle doğrudan bir araya gelmeyi reddetti.

Ardından Pazartesi günü, İran'ın en önemli destekçilerinden biri olan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmek üzere Moskova'ya uçtu.

Rubio, eğer bir anlaşmaya varılamazsa, atılacak bir sonraki adımların belirlenmesinin tamamen Trump'ın "vereceği bir karar" olacağını ifade etti.

Rubio Pazartesi günü yaptığı açıklamada, İran'ın temel olarak "kendilerine nasıl daha fazla zaman kazandırabileceklerini bulma konusunda ciddi" olduğunu söyledi.

Rubio, "Buna göz yumup ellerini kollarını sallayarak çekip gitmelerine izin veremeyiz," dedi.

Kaynak: NBC

ABD ve İsrail ile sağlanan sallantıdaki ateşkes sürerken, İran'ın para birimi riyal rekor seviyede değer kaybetti

İran'ın ulusal para birimi riyal, kırılgan bir ateşkesin sürdüğü ve ABD deniz ablukasının, halihazırda ağır darbe almış ekonomisi üzerindeki baskıyı artırdığı bir ortamda, Çarşamba günü rekor seviyede değer kaybetti.

Uzmanlar, gıdadan ilaca, elektronikten ham maddeye kadar pek çok ithal ürünün dolar kurundan etkilendiği bir ülkede, riyalin yaşadığı bu değer kaybının enflasyonu daha da körüklemesinin muhtemel olduğu uyarısında bulunuyor.

Söz konusu abluka, petrol sevkiyatlarını durdurarak veya önünü keserek, hükümetin temel gelir ve döviz kaynaklarından birine ağır bir darbe indirdi. İran liderleri, on yıllar süren uluslararası yaptırımlar altında kendi kendine yetecek şekilde inşa edilmiş olan ekonomilerinin, bu zorlu sürece dayanabileceği üzerine bahse giriyor.

İran'daki çatışmaları büyük ölçüde durduran ateşkesin üzerinden dört hafta geçmesine rağmen; ABD ve İran, barış zamanında dünya petrol ve gaz ticaretinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı konusunda kilitlenmiş bir gerilim yaşamaya devam ediyor.

İran'ın boğazı kapatması, her iki taraf üzerinde de baskı oluşturmuş ve dünya ekonomisini etkileyerek gıda, yakıt ve petrolden üretilen diğer ürünlerin fiyatlarını yukarı çekmiştir. Bu hafta, onlarca ülkenin, bu kritik su yolunun hem insani yardım hem de ekonomik rahatlama sağlamak amacıyla yeniden açılması yönündeki çağrılarını yinelemesiyle birlikte, duyulan rahatsızlık giderek artıyor.

Trump, İran'ın teklifini reddetti

Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba günü Axios'a yaptığı açıklamada, İran'ın; ABD Donanması'nın İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldırması karşılığında Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma yönündeki teklifini reddettiğini belirtti.

Bu hafta ABD'li liderlerle paylaşılan İran teklifi; İran'ın nükleer programına ilişkin görüşmelerin ertelenmesini ve böylece, ABD ile İsrail'in 28 Şubat'ta savaşa girmesine yol açan anlaşmazlıkların çözüme kavuşturulmadan askıda bırakılmasını öngörüyordu.

Trump, Axios'a verdiği demeçte, "Abluka, bombalamadan biraz daha etkili," ifadelerini kullandı. "Ve bu durum onlar için daha da kötüleşecek. Nükleer silaha sahip olamazlar."

Bölgeden iki yetkili, bu haftanın başlarında yaptıkları açıklamalarda, İran'ın sunduğu teklifin, ülkenin nükleer programına ilişkin müzakereleri daha ileri bir tarihe erteleyeceğini belirtmişti. Teklifin içeriğine vakıf olan bu yetkililer, İranlı ve Pakistanlı yetkililer arasında kapalı kapılar ardında yürütülen müzakereleri değerlendirmek amacıyla, isimlerinin gizli kalması koşuluyla konuştular.

Trump'ın savaşa girme gerekçeleri arasında saydığı başlıca nedenlerden biri, İran'ın nükleer silah geliştirme yeteneğine sahip olmasının önüne geçmekti. Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, 11 Nisan'da gerçekleştirilen ilk doğrudan görüşme turunun ardından, hükümetinin ABD ile İran arasındaki gerilimi hafifletmeye yardımcı olma çabalarını sürdürdüğünü belirtti.

Trump, BAE'nin OPEC'ten ayrılma kararını memnuniyetle karşıladı

Trump, Birleşik Arap Emirlikleri'nin 1 Mayıs'ta OPEC'ten ayrılma kararının, savaş nedeniyle sarsılan dünyanın dalgalı petrol piyasasını sakinleştirmeye yardımcı olabileceğini söyledi.

Trump, Oval Ofis'te gazetecilerle yaptığı görüşmede, "Bence bu durum, nihayetinde benzin fiyatlarını düşürmek, petrol fiyatlarını indirmek ve genel olarak her şeyin fiyatını aşağı çekmek adına iyi bir gelişme," dedi.

Petrol fiyatları istikrarlı bir şekilde yükselmekteydi ve Çarşamba günü de artışını sürdürdü.

İran para birimi, istikrarını koruduktan sonra sert düşüş yaşadı

İran riyali, savaşın ilk haftalarında—kısmen ticaret ve ithalat faaliyetlerinin sınırlı olması nedeniyle—istikrarını korumuştu. Ancak bu hafta değer kaybetmeye başlayan riyal, Çarşamba günü dolar karşısında 1,8 milyon seviyesine gerileyerek tüm zamanların en düşük seviyesini gördü.

Bu darbe; Ocak ayında yaşanan ve ülke genelindeki protestoları körükleyerek, artan fiyatlar ve ülkenin ekonomik geleceğine dair endişeler nedeniyle halkta biriken öfkeyi daha da derinleştiren bir kur şokunun üzerinden aylar geçtikten sonra geldi.

İran ekonomisi; on yıllardır süregelen yaptırımlar, kronik enflasyon ve resmi kur ile serbest piyasa kuru arasındaki makasın giderek açılması gibi sorunlarla boğuşuyor.

Temel ev ihtiyaç maddelerinin fiyatları, riyalin son düşüşünden önce de artış eğilimindeydi; bu durum, ailelerin üzerindeki ekonomik baskıyı daha da artırdı. Son iki hafta içinde, günlük ihtiyaçlarını karşılamak üzere alışverişe çıkan vatandaşlar; süt, yoğurt, yemeklik yağ, ekmek, pirinç, peynir ve deterjan gibi ürünlerde daha yüksek fiyatlarla karşılaştı.

Bu fiyat artışları; belirsizlik, tedarik zincirindeki aksamalar, artan nakliye ve üretim maliyetleri ile ABD'nin uyguladığı ekonomik ablukanın süregelen etkilerinden kaynaklanan ve ekonominin geneline yayılan daha kapsamlı bir enflasyonist baskının habercisi niteliğinde. Riyalin son düşüşünün; özellikle ithalata, ambalaj malzemelerine ve hammaddeye endeksli ürünlerin fiyatları üzerinde ek bir baskı oluşturması bekleniyor.

Savaşın ABD'ye maliyeti 25 milyar dolara ulaştı

Üst düzey bir savunma yetkilisi, Çarşamba günü Kongre'de düzenlenen bir oturumda yaptığı açıklamada, ABD'nin İran savaşı için bugüne kadar tahmini 25 milyar dolar harcadığını belirtti.

Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi'ne bilgi veren, Savaş Bakanlığı Mali İşler Müsteşar Vekili Jules Hurst III; bu harcamaların büyük bir kısmının mühimmat teminine ayrıldığını, ancak gider kalemleri arasında operasyonların yürütülmesi ve ekipmanların yenilenmesi için yapılan harcamaların da yer aldığını ifade etti.

Kaynak: AP