İran İsrail ve ABD Savaşı / Sorunu - Bütün Detaylarıyla Buraya...

Tankerler Hürmüz'den geçiyor, ancak Tahran boğazın yeniden kapanabileceği sinyalini veriyor

ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın üzerinden yedi hafta geçmesinden bu yana gerçekleşen ilk büyük gemi hareketi kapsamında, Cumartesi günü sekiz tankerden oluşan bir konvoy Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapıyordu; bu sırada Tahran da su yolu üzerindeki kontrolünü sıkılaştırma adımları atıyordu.

İran, savaş öncesinde küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçiş noktası olan bu hayati rota üzerinde yeniden sıkı askeri kontroller uygulamaya başladığını duyurdu; bu hamle, söz konusu trafiğin su yolu üzerinden devam etmesine izin verilip verilmeyeceği konusunda yeni belirsizliklere yol açtı.

ABD Başkanı Donald Trump, saatler öncesinde İran'la ilgili "oldukça iyi haberler" olduğunu belirtmiş ancak bu konuda ayrıntı vermekten kaçınmıştı. Bununla birlikte Trump, iki haftalık ateşkesin sona ereceği Çarşamba gününe kadar bir barış anlaşması sağlanamazsa çatışmaların yeniden başlayabileceğini de ifade etti.

TANKERLER İRAN KARASULARINDAN GEÇİYOR

MarineTraffic verilerine göre; dört sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) taşıyıcısından oluşan bir grup ile çeşitli petrol ürünü ve kimyasal tankerleri, Larak Adası'nın güneyindeki İran karasularından geçiş yapıyordu; Körfez yönünden gelen başka tankerler de bu grubu takip ediyordu.

İran, Perşembe günü İsrail ile Lübnan arasında, ABD arabuluculuğunda sağlanan ve 10 gün sürecek ayrı bir ateşkes anlaşmasının ardından, Hürmüz Boğazı'nı geçici olarak yeniden açtığını duyurmuştu.

Ancak Cumartesi günü İran Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı, ABD'nin tekrarlanan ihlalleri ve bir abluka kisvesi altında gerçekleştirdiğini iddia ettiği "korsanlık" eylemlerini gerekçe göstererek, boğazdan geçişlerin yeniden İran'ın sıkı askeri kontrolü altına alındığını açıkladı.

Sözcü, İran'ın müzakerelerin ardından, sınırlı sayıda petrol tankeri ve ticari geminin "iyi niyet çerçevesinde" kontrollü geçişine daha önce rıza gösterdiğini; ancak ABD'nin süregelen eylemlerinin, Tahran'ı bu stratejik geçiş noktasındaki deniz trafiği üzerinde yeniden daha sıkı kontroller uygulamaya mecbur bıraktığını ifade etti.

ABD tarafından konuyla ilgili henüz herhangi bir açıklama yapılmadı.

BU HAFTA SONU DOĞRUDAN GÖRÜŞME YAPILIP YAPILMAYACAĞI BELİRSİZ

28 Şubat'ta, ABD ve İsrail'in İslam Cumhuriyeti'ne yönelik saldırısıyla başlayan İran savaşı; binlerce kişinin hayatını kaybetmesine, çatışmaların Lübnan'daki İsrail saldırılarına sıçramasına ve boğazın fiilen kapanması nedeniyle petrol fiyatlarının hızla yükselmesine yol açtı.

Gemilerin ilk hareketliliğine rağmen; ABD ile İran arasında üst düzey görüşmelerin yeniden başlaması veya kilit bir anlaşmazlık noktası olan İran'ın nükleer hedefleri konusunda bir uzlaşı sağlanması ihtimalleri belirsizliğini koruyor. Phoenix, Arizona'dan Washington'a dönerken Air Force One uçağında gazetecilere konuşan Trump, "Orta Doğu'da İran ile işler gayet iyi gidiyor gibi görünüyor," dedi. "Hafta sonu boyunca müzakereler yürütüyoruz. İşlerin iyi gitmesini bekliyorum. Bu hususların pek çoğu müzakere edildi ve üzerinde mutabık kalındı.

"Asıl mesele, İran'ın nükleer bir silaha sahip olmayacak olmasıdır." "İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin veremezsiniz; bu husus, diğer her şeyin önüne geçer."

Ancak bunun tam aksine Trump, Çarşamba günü sona erecek olan ateşkes süresi dolmadan savaşı bitirecek uzun vadeli bir anlaşma üzerinde mutabık kalınmazsa, İran ile yapılan ateşkese son verebileceğini belirtti ve ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukasının devam edeceğini ekledi.

ABD'de benzin fiyatlarının yüksek seyretmesi, enflasyonun yükselmesi ve Trump'ın kendi onay oranlarının düşüşte olması nedeniyle; Cumhuriyetçi parti mensubu siyasetçilerin Kasım ayındaki ara seçimlerde Kongre'deki kıl payı çoğunluklarını koruma mücadelesi verdikleri bir dönemde, savaştan çıkış yolu bulmaya yönelik baskılar giderek arttı.

Trump, Reuters'a verdiği demeçte, bu hafta sonu İran ile ABD arasında muhtemelen daha fazla doğrudan görüşme yapılacağını ifade etti. Bazı diplomatlar ise, görüşmelerin gerçekleşmesinin beklendiği İslamabad'da bir araya gelmenin lojistik zorlukları göz önüne alındığında, böyle bir ihtimalin pek olası görünmediğini dile getirdi.

1979 İslam Devrimi'nden bu yana ABD ile İran arasındaki en üst düzey müzakerelerin geçen hafta sonu herhangi bir anlaşma sağlanamadan sona erdiği Pakistan'ın başkentinde, Cumartesi sabahı erken saatlerde yeni görüşmelere yönelik herhangi bir hazırlık emaresi görülmedi.

Pakistan ordusu, arabuluculuk çabalarının kilit ismi olan Ordu Komutanı Mareşal Asım Münir'in, Tahran'da yürüttüğü üç günlük görüşmeleri tamamladığını duyurdu. Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif de, bu hafta Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye'de gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından İslamabad'a dönüyordu.

Arabuluculuk çabaları hakkında bilgi sahibi olan Pakistanlı bir kaynak, İran ile ABD arasında yapılacak bir görüşmeden ilk aşamada bir mutabakat zaptı çıkabileceğini ve bunu takip eden 60 gün içinde kapsamlı bir barış anlaşmasının imzalanabileceğini öne sürdü.

Süreci karmaşıklaştıran faktörler arasında, İran Meclis Başkanı ve kıdemli müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf'ın, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, ABD ablukasının devam etmesi halinde Hürmüz Boğazı'nın "açık kalmayacağını" belirtmesi de yer aldı.

Dışişleri Bakanı Abbas Araqçi ise sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada; İran destekli Hizbullah militan grubunun çatışmalara dahil olmasının ardından İsrail tarafından işgal edilen Lübnan ile İsrail arasında Perşembe günü üzerinde mutabık kalınan 10 günlük ateşkesin geri kalan süresi boyunca, boğazın tüm ticari gemilere açık olacağını duyurmuştu.

İRAN'IN NÜKLEER PROGRAMI KONUSUNDA BELİRSİZLİK SÜRÜYOR

Barış görüşmelerinde bir tıkanma noktası teşkil eden Tahran'ın nükleer programı konusunda anlaşmazlıklar devam ederken; İran, kendisinin sivil bir nükleer enerji programı olduğunu savunduğu bu faaliyet üzerindeki hakkını savunmayı sürdürüyor.

Trump, Reuters'a verdiği demeçte, ABD'nin İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını tasfiye edeceğini belirtti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, söz konusu malzemenin hiçbir yere nakledilmeyeceğini ifade etti.

Öte yandan üst düzey bir İranlı yetkili, Tahran'ın önümüzdeki günlerde bir ön anlaşmaya varılabileceğini umduğunu dile getirdi.

Boğazdan deniz trafiğinin yeniden başlaması ihtimali üzerine, Cuma günü petrol fiyatları yaklaşık %10 oranında gerilerken, küresel hisse senedi piyasalarında sert yükselişler yaşandı.

Tekliflere aşina kaynakların aktardığına göre; geçtiğimiz hafta sonu yapılan görüşmelerde ABD, İran'ın tüm nükleer faaliyetlerinin 20 yıllığına askıya alınmasını teklif ederken, İran tarafı üç ila beş yıllık bir duraklama önerisinde bulundu.

İki İranlı kaynak, stokların bir kısmının tasfiye edilmesini sağlayabilecek bir uzlaşıya dair emarelerin mevcut olduğunu ifade etti.

Kaynak: R