En Son Çevre Haberleri (Türkiye ve Dünyadan)

Yeni bir rapora göre, Dünya'nın hayati belirtileri endişe verici

Bu yazın ve sonbaharın şu ana kadarki her haftası, rekor kıran sıcaklıklar veya tarihi fırtınalarla ilgili haberleri beraberinde getirdi: Bu Temmuz ayı, ABD'nin bitişik eyaletleri (Alaska ve Hawaii hariç ana kara bölgesi) için kayıtlara geçen en sıcak ay oldu. Sadece Kaliforniya'da, sıcaklıklar son dört gün boyunca 100 Fahrenheit derecenin (yaklaşık 38 santigrat derece) üzerinde seyretti; bu, kayıtlara geçen en uzun süreli sıcak hava dalgasıydı. Ayrıca, benzeri görülmemiş bir El Niño etkisinin tetiklediği son beş Pasifik kasırgası, güç ve kalıcılık açısından yeni rekorlar kırdı.

Şimdi ise Çarşamba günü BioScience dergisinde yayımlanan ve her yıl hazırlanan yedinci "iklimin durumu" raporu, 2026 yılının nasıl geçtiğini verilerle gözler önüne seriyor: Tehlikeli ve öngörülemez bir iklim düzeniyle karşı karşıyayız. Çalışma; atmosferik karbon seviyeleri, okyanus sıcaklık değişimleri ve yangınlarda kül olan arazi miktarı gibi iklim değişikliğinin 16 temel göstergesine dair en güncel verileri değerlendirdi.

Oregon Eyalet Üniversitesi'nde ekoloji profesörü ve yeni çalışmanın başyazarı olan William J. Ripple, "Bugün 30 yaşında olan birinin, yaşamı boyunca iklimle ilgili kritik eşik noktalarına (tipping points) bağlı büyük değişimlere tanık olma ihtimalinin yüksek olduğunu düşünüyorum," dedi.

İklim, bilim ve teknoloji üzerine haberler ve rehberlik. Ücretsiz kaydolun.

Yine de çözüm adına bir miktar umut var. Rapor, geniş çapta uygulandığı takdirde iklimin gidişatını değiştirebilecek araçlar da sunuyor. Ayrıca, düşük emisyonlu enerji teknolojilerinde kaydedilen ilerlemelere dikkat çekerek, bu tür kaynaklara yapılan yatırımların artmasıyla gezegenin bir "Elektrik Çağı"na girmiş olabileceğine işaret ediyor.

Rapor, 2026 yılında en etkili üç sera gazının —karbondioksit, metan ve azot oksit— rekor seviyelere ulaştığını ortaya koydu. Bunlardan ilki büyük ölçüde fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanıyor; nüfus artmaya devam ettikçe (küresel ölçekte haftada yaklaşık 1,3 milyon kişi artıyor) petrol, doğal gaz ve kömür kullanımı da artış gösteriyor. Yeni çalışma, 2025 yılında toplam fosil yakıt tüketiminin yüzde 0,9 oranında arttığını ve enerji kaynaklı karbondioksit emisyonlarının tarihte ilk kez 41 gigatonun üzerine çıktığını tespit etti. Nüfusun artması gıdaya olan talebin de artması anlamına geliyor; nitekim kişi başına düşen et üretimi rekor seviyelerde seyrediyor. Devasa miktarda metan gazı salımına yol açan çiftlik hayvanı popülasyonu, haftada tahminen 700.000 baş artış gösteriyor.

Bu arada, sığır yetiştiriciliğine ayrılmamış arazilerde ormanlar yanmaya devam ediyor. 2025 yılında yangınlar sonucunda 10,8 milyon hektarlık alan yok oldu; bu, kayıtlara geçen en büyük üçüncü yıkım olarak kayda geçti. Bu durum, araştırmayı hazırlayanların Dünya genelinde giderek arttığını belirttiği enerji dengesizliğine katkıda bulunan pek çok faktörden biri; gezegen atmosfere daha fazla enerji yayarken, aynı zamanda enerjiyi geri soğurma kapasitesini yitiriyor.

Raporun dikkat çektiği bir diğer husus da, okyanusların geçmişe kıyasla daha fazla enerjiyi bünyesine hapsetmek zorunda kalması ve bunun sonucunda buzul kalınlıkları ile kutup buz kütlelerinin rekor düzeyde azalmasıdır. Buzların erimesi deniz seviyelerini en yüksek noktaya taşırken, dünya genelindeki okyanuslar da ısınıyor. Bu durum, bu yılki El Niño olayının neden bu denli yıkıcı etkiler yaratmasının beklendiğinin de önemli bir parçası.

Bu tür bir geri besleme döngüsü dinamiği, raporun ortaya koyduğu temel bulgulardan biri: Gezegeni, geri dönüşü olmayan bir eşiğin ötesine sürükleyebilecek hızlanan güçler söz konusu.

Ripple şunları ekledi: "Özellikle Grönland ve Antarktika buz örtüleri, Amazon yağmur ormanları ve Atlantik okyanus akıntısının zayıflama ihtimali beni endişelendiriyor... Kritik eşiklerle ilgili kaygı verici olan husus şu ki, değişimleri geri döndürmek için artık çok geç olana dek o eşiği aştığımızı fark etmeyebiliriz."

Çalışmada yer almayan ancak British Columbia Üniversitesi İklim Gelecekleri Laboratuvarı'nın (Climate Futures Lab) direktörlüğünü yürüten Meg Mills-Novoa, "Bu raporda kullanılan çok sayıda başarılı ölçüt var," dedi ve ekledi: "Ancak beni derinden sarsan husus, buz kütleleriyle ilgili yaşananlardı. Bunlar sadece iklim değişikliğinin değil, aynı zamanda geri döndürülemez bir iklim değişikliğinin de çok önemli işaretleri."

Her trend değişmez değildir. Bir asırdan fazla bir süredir ilk kez, 2025 yılında yenilenebilir enerji, küresel güç kaynağı olarak kömürü geride bıraktı ve yeni yenilenebilir enerji kaynaklarının maliyetleri düşmeye devam ediyor. Raporda, satılan yeni elektrikli otomobillerin payının artmaya devam ederek yeni rekorlar kırıldığı belirtiliyor. Genel olarak, 2025 yılında küresel elektriğin yaklaşık yüzde 43'ü düşük karbonlu kaynaklardan geldi.

Çalışmanın yazarlarından biri olan bilim insanları, bu değişimleri “Elektrik Çağına” girilmesi olarak tanımladılar. Fosil yakıt kullanımı artsa bile, fosil yakıt enerjisine olan talep ile yenilenebilir enerjiye olan talep arasındaki fark kapanıyor.

Mills-Novoa, "Gerçekten düşünmemiz gereken ve beni gerçekten heyecanlandıran şey, karbonsuzlaşmayı sağlayan adaptasyondur, bu aynı zamanda etkileri de hesaba katmaktır" dedi. Kaliforniya'daki sulama kanallarının geniş alanlarına kurulan güneş panellerinin "bu kanallardan suyun bir miktar buharlaşmasını önlediğini ve aynı zamanda yenilenebilir enerji ürettiğini" belirtti.

Raporun yazarları birkaç tane daha öneriyor. Örneğin, yeni veya restore edilmiş mangrov ormanları kıyı şeridini fırtına dalgalanmalarına karşı koruyabilir ve aynı zamanda önemli karbon yutakları görevi görebilir; Dağıtılmış güneş enerjisi sistemleri, fırtınalar vurduğunda ışıkların açık kalmasına yardımcı olabilir ve karbon yayan yakıtlara olan bağımlılığı azaltabilir.

Ripple, "İklim değişikliğini ele almak için gereken birçok araca sahibiz ancak bunları yeterince hızlı kullanmıyoruz" dedi.

Kaynak: TWP