Aspendos'ta yürüttüğümüz kazı çalışmalarıyla antik kentin en önemli ulaşım akslarından biri olan 2 bin yıllık Tiyatro Caddesi'nin yaklaşık 300 metrelik bölümünü gün yüzüne çıkardık.

Ziyaretçiler artık antik tiyatrodan akropolise uzanan bu tarihi güzergâhta, binlerce yıllık kentin izlerini adım adım takip edebilecek.

Cadde boyunca ortaya çıkarılan dükkanlar, özgün mimarisiyle korunmuş ekmek fırını, anıtsal doğu kapısı, Hermes, Artemis, Aphrodite, Eros ve Nemesis heykelleri ile Genç Eurymedon Mozaiği; Aspendos'un zengin tarihine yeni bir pencere açıyor.

Kazılarda ulaştığımız Fenike sikkesi ve cam eserler de Aspendos'un Doğu Akdeniz'in güçlü ticaret ağlarındaki önemli konumunu ortaya koyuyor.

#GeleceğeMiras anlayışımızla, kültürel mirasımızı bilimsel çalışmalarla korumaya, ortaya çıkarmaya ve geleceğe taşımaya kararlılıkla devam edeceğiz.

ABD pasaportu son on yılın en düşük sırasına geriledi: "Gidişat bir uyarı niteliğinde"

Amerika Birleşik Devletleri, dünyanın en güçlü pasaportlarına ilişkin yıllık küresel sıralamada 10. sıraya geriledi; bu, ülkenin dördüncü sırada yer aldığı 2016'dan bu yana düştüğü en düşük konum oldu.

Henley Pasaport Endeksi, 199 pasaportun 227 seyahat noktasına vizesiz erişim imkanlarını karşılaştırıyor ve bu yılki sonuçlar, (aynı sırayı paylaşan ülkeler de dahil olmak üzere) 30'dan fazla ülkeyi ABD'nin önüne yerleştiriyor.

ABD pasaportu, İzlanda ile birlikte 10. sırayı paylaşıyor. Henley Pasaport Endeksi'ne göre Singapur birinci sırada yer alırken; Japonya, Güney Kore ve Birleşik Arap Emirlikleri ikinciliği paylaşıyor.

Uzmanlar, bu gerilemenin Amerikan pasaportunun gücünde ani bir çöküşü yansıtmadığını belirtiyor. Bunun yerine durum, diğer ülkelerin yeni vize muafiyeti anlaşmaları ve diplomatik ortaklıklar yoluyla vatandaşlarının seyahat erişimini genişletmek için nasıl daha aktif adımlar attığını gözler önüne seriyor.

ABD göçmenlik hukuku avukatı ve Herman Legal Group'un kurucusu Richard T. Herman, Newsweek'e verdiği demeçte, "Amerikan pasaportu dünyanın en güçlü pasaportları arasında yer almaya devam ediyor," dedi. Ancak Herman sözlerine şöyle devam etti: "Gidişat bir uyarı niteliğinde; Amerikan gücü hâlâ kapıları açıyor, ancak artık diğer ülkelerin pasaportlarından daha fazla kapı açmıyor."

Newsweek, konuyla ilgili görüş almak üzere ABD Dışişleri Bakanlığı ve Beyaz Saray ile e-posta yoluyla iletişime geçti.

Güvenlik Odaklı Politikalar ve Sınırlı Karşılıklılık

Uzmanlara göre, sıralamadaki düşüşün arkasındaki etkenlerden biri, Amerikalıların yurt dışında sahip olduğu seyahat erişimi ile ABD'nin yabancı ziyaretçilere sunduğu erişim imkanları arasındaki farktır.

Herman, en son endekse göre Amerikalıların önceden vize almadan yaklaşık 180 noktaya seyahat edebildiğine, buna karşılık ABD'nin şu anda Vize Muafiyet Programı kapsamında sadece 42 katılımcı ülkenin vatandaşlarına vizesiz giriş izni verdiğine dikkat çekti. Herman, bu dengesizliğin pasaport sıralamalarını tek başına belirlemediğini, ancak "uluslararası hareketliliğe yönelik giderek artan bir 'alım-satım' (karşılıklı çıkar) yaklaşımını" yansıttığını ifade etti. Tarihi seyahat belgeleri ve seyahat geçmişi uzmanı Tom Topol; Singapur, Japonya ve çeşitli Avrupa ülkeleri kapsamlı vize muafiyeti anlaşmaları üzerinde müzakerelere devam ederken, ABD'nin "yurt içinde katı ve güvenlik odaklı göç politikalarını" sürdürdüğünü belirtti.

Topol, Newsweek'e verdiği demeçte, diğer ülkelerin karşılıklı seyahat düzenlemelerini hızla genişlettiği küresel bir ortamda bu yaklaşımın, ABD'nin konum kaybetmesine yol açtığını ifade etti.

Wichita Eyalet Üniversitesi Uluslararası İşletmecilik Bölümü W. Frank Barton Seçkin Kürsü Başkanı Profesör Usha Haley ise Newsweek'e yaptığı açıklamada, vize erişiminin genellikle karşılıklılık ilkesine dayandığını söyledi. Haley, "Güvenlik kaygıları, göç konusundaki siyasi atmosfer ve ABD Vize Muafiyet Programı'nın zorlu gereklilikleri, Washington'ın karşılıklı erişim imkanı sunma kapasitesini sınırlıyor," dedi.

Henley Küresel Sıralamasına Göre En Güçlü Pasaportlar:

Singapur: 1.

Japonya: 2.

Güney Kore: 2.

Birleşik Arap Emirlikleri: 2.

İsveç: 3.

Belçika: 4.

Danimarka: 4.

Finlandiya: 4.

Fransa: 4.

Almanya: 4.

İrlanda: 4.

İtalya: 4.

Lüksemburg: 4.

Hollanda: 4.

Norveç: 4.

İspanya: 4.

Avusturya: 5.

Yunanistan: 5.

Malta: 5.

Portekiz: 5.

İsviçre: 5.

Macaristan: 6.

Polonya: 6.

Birleşik Krallık: 6.

Avustralya: 7.

Kanada: 7.

Çekya: 7.

Letonya: 7.

Malezya: 7.

Yeni Zelanda: 7.

Slovakya: 7.

Slovenya: 7.

Hırvatistan: 8.

Estonya: 8.

Lihtenştayn: 9.

Litvanya: 9.

İzlanda: 10.

Amerika Birleşik Devletleri: 10.

Diğer Ülkeler Erişim İmkanlarını Genişletiyor

Uzmanlar, rakip pasaportlara avantaj sağlayan son gelişmelere dikkat çekti.

Herman; Avrupa ve diğer rakiplerin, bölgesel iş birlikleri ve yeni vize kolaylıkları sayesinde kazanç sağladığını; buna Çin'in birçok Avrupa ülkesi vatandaşını vizesiz kabul etme kararının da dahil olduğunu belirtti. Öte yandan, ABD'nin; vatandaşlarının Çin'e girmek için hâlâ vize alması gereken, üst sıralardaki az sayıdaki pasaport ülkesinden biri olmaya devam ettiğine işaret etti.

Topol da Çin'in tek taraflı vize muafiyetlerini, ABD'yi dışarıda bırakan dış girişimlere örnek olarak gösterdi. Amerikan pasaportu sahiplerinin, "hızla dışa açılan küresel ortamda geride kaldığını" ifade etti.

Aynı zamanda, bazı ülkeler Amerikalı gezginlere yönelik olarak tam tersi yönde adımlar attı. Topol, Brezilya'nın ABD vatandaşları için vize zorunluluğunu yeniden getirme kararına dikkat çekerek, "karşılıklılık ilkesinin gözetilmemesinin" bu tür politika değişikliklerinde rol oynadığını savundu.

Haley; Singapur, Japonya, Güney Kore ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin, yeni erişim hakları konusunda ABD'den "çok daha agresif bir şekilde müzakereler yürüttüğünü" söyledi. Ona göre bu ülkeler, diplomatik ve ticari ilişkilerini vatandaşları için daha fazla hareket özgürlüğüne dönüştürme konusunda daha başarılı oldular.

Bu Durum ABD Hakkında Ne Söylüyor?

Yaşanan gerilemeye rağmen uzmanlar, ABD pasaportunun hâlâ son derece değerli olduğunun altını çizdi.

Newsweek'e konuşan Haley, "ABD bir anda zayıflamadı" diyerek, bu gerilemeyi "hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat yönetimler döneminde ortaya çıkan yapısal bir eğilim" olarak tanımladı ve durumun tek bir başkanın icraatının sonucu değil, yapısal bir eğilim olduğunu vurguladı.

Haley ayrıca, "diğer hükümetler daha geniş karşılıklı ilişki ağları geliştirirken, bu eğilimin diplomatik çeviklik ve yumuşak güçte kademeli bir aşınmaya işaret ettiğini" sözlerine ekledi.

Benzer şekilde Herman da meselenin Amerikalıların yurt dışındaki erişim haklarını kaybetmesinden ziyade, diğer ülkelerin kendi konumlarını iyileştirmesiyle ilgili olduğunu savundu. Amerikan pasaportunun "olağanüstü derecede güçlü" kalmaya devam ettiğini belirten Herman; ancak diğer ülkeler birbirlerine daha fazla kapı açarken ABD'nin büyük ölçüde yerinde sayması nedeniyle, Amerika'nın göreceli avantajının azaldığını ifade etti.

Herman'a göre, bu durumdan çıkarılacak daha geniş kapsamlı ders, seyahat olanaklarının ötesine geçiyor. Pasaportun "bir ülkenin dünyayla olan ilişkilerine dair cep boyu bir karne" niteliğinde olduğunu söyleyen Herman; sıralamalarda yükselme ihtimali en yüksek olan ülkelerin, "diplomasi, güven ve çoğu zaman karşılıklılık" temeline dayalı ilişkilere sürekli yatırım yapan ülkeler olduğunu belirtti. Herman, “Buradaki asıl mesaj, küresel etkinin çantada keklik sayılamayacağıdır,” dedi. “Vatandaşlarının dünyanın dört bir yanında hoşgörüyle karşılanmasını isteyen bir ülke; diplomasiye, ittifaklara ve karşılıklı açıklığa yatırım yapmaya devam etmelidir.”

ABD'nin Son On Yılda Dünyanın En Güçlü Pasaportları Arasındaki Sıralaması

Henley Pasaport Endeksi'nin 2016'dan 2026'ya kadarki yıllık sıralamalarına göre:

2026 – 10.

2025 – 9.

2024 – 7.

2023 – 7.

2022 – 6.

2021 – 7.

2020 – 7.

2019 – 6.

2018 – 5.

2017 – 5.

2016 – 4.

Kaynak: World Ranking