UZAYDA ASIRLIK DEVRİM: ELON MUSK GÖZÜNÜ BORSAYA DİKTİ, SPACEX HALKA ARZ İÇİN DÜĞMEYE BASTI!

SpaceX, roket şirketi piyasaya çıkışına hazırlanırken halka arz başvurusunda bulundu

Elon Musk'ın sahibi olduğu roket üreticisi SpaceX, uzay, yapay zeka ve uydu girişimleri için daha fazla sermaye toplama adımları atarken, Çarşamba günü halka arz başvurusunda bulundu.

Bu hamle, SpaceX'in geçen ay Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) gizli bir halka arz başvurusu yapmasının ardından geldi. SpaceX ne kadar sermaye toplamayı hedeflediğini açıklamadı; ancak önceki tahminler bu miktarın 75 milyar dolara kadar çıkabileceğini öne sürüyordu.

SpaceX'in halka arzı, şu anda rekoru elinde bulunduran Saudi Aramco'yu geride bırakarak tarihin en büyük halka arzı olabilir. Yatırım bankası Renaissance Capital'ın verilerine göre, Suudi Arabistan merkezli devlete ait petrol ve doğal gaz şirketi Saudi Aramco, 2019 yılındaki halka arzında 25,6 milyar dolar toplamıştı.

SpaceX, menkul kıymetlere ilişkin yaptığı bir bildirimde, Nasdaq Composite borsasında "SPCX" borsa kodu altında işlem göreceğini belirtti.

Teksas merkezli şirket, konuyla ilgili yorum talebine henüz yanıt vermedi.

Gezegenler arası hedefler

Musk, SpaceX'i uzay araçları geliştirmek ve fırlatmak amacıyla 2002 yılında kurdu. Teksas merkezli şirket, aynı zamanda Musk'ın yapay zeka şirketi xAI'ın ve uydu şirketi Starlink'in de sahibi konumunda.

SpaceX'in başvuru belgelerine göre şirket, geçen yıl elde ettiği 18,7 milyar dolarlık gelire karşılık, operasyonlarından kaynaklanan 2,6 milyar dolarlık bir zarar kaydetti. SpaceX, 2026 yılının ilk üç ayında ise yaklaşık 4,7 milyar dolar gelir elde etti.

Şirketin uzayla ilgili gelirlerinin büyük bir kısmı; ticari ve kamu müşterileri adına Falcon 9, Falcon Heavy ve Dragon roketleri ile uzay araçlarının fırlatılması ve işletilmesinden sağlanıyor.

Şirket başvuru dosyasında, "SpaceX'in yeniden kullanılabilir roketlerinin, ölçeklenebilir uydu üretim kapasitesinin ve operasyonel uzmanlığının; yörünge tabanlı veri merkezleri için —potansiyel olarak milyonlarca uydudan oluşabilecek— devasa yapay zeka işlem gücüne sahip uydu takımlarının, uygun maliyetli ve hızlı bir şekilde yörüngeye yerleştirilmesine olanak tanıyacağına inanıyoruz," ifadelerine yer verdi.

SpaceX, ürün ve hizmetleri için 28 trilyon doların üzerinde bir değere sahip, devasa bir potansiyel pazar öngörüyor. Bu pazar; uzay girişimleri için 370 milyar dolar, geniş bant hizmetleri için 1,6 trilyon dolar, yapay zeka hizmetleri için 26,5 trilyon dolar, kurumsal teknoloji alanında yaklaşık 23 trilyon dolar ve dijital reklamcılık alanında 600 milyar dolarlık payları kapsıyor. Halka arz izahnamesi, SpaceX'in uzay kolonileri kurmak da dahil olmak üzere daha geniş kapsamlı hedeflerinin altını çiziyor.

SpaceX, ilgili dosyada yaptığı açıklamada, "Misyonumuz; yaşamı çok gezegenli hale getirmek, evrenin gerçek doğasını kavramak ve bilincin ışığını yıldızlara taşımak için gerekli sistemleri ve teknolojileri inşa etmektir," ifadelerine yer verdi.

SpaceX-Tesla birleşmesi mi?

Halka arzdan elde edilecek fonlar, Musk'ın uzaya veri merkezleri yerleştirmek ve muhtemelen Mars'a insan göndermek gibi diğer iddialı projelerini finanse etmesine yardımcı olabilir. Ayrıca bu fonlar, dünyanın en zengin insanı olan Musk'ın, tarihteki ilk trilyoner unvanını kazanmasına da zemin hazırlayabilir.

Bu tür projeler, aşılması güç zorluklarla karşı karşıya bulunuyor. Wall Street analisti Adam Crisafulli, müşterilerine gönderdiği bir notta şu değerlendirmeyi yaptı: "Sorun şu ki; uzay tabanlı veri merkezlerinin hayata geçeceği hiç de kesin değil. Pek çok uzman, bu merkezleri sadece şu an için değil, (en azından) önümüzdeki birkaç yıl boyunca da hem operasyonel hem de ekonomik açıdan uygulanabilir olmaktan uzak görüyor."

Wedbush Securities'e göre Musk, halka arzın ardından SpaceX'teki CEO, Baş Teknoloji Sorumlusu ve Yönetim Kurulu Başkanı unvanlarını korumanın yanı sıra, şirket üzerindeki oy gücü çoğunluğunu da elinde bulundurmaya devam edecek.

Wedbush analistleri, bir araştırma notunda şu görüşlere yer verdi: "Musk, yapay zekâ ekosisteminin daha büyük bir kısmına sahip olmak ve bu kısmı kontrol etmek istiyor. Bu doğrultuda, adım adım ilerlenen süreçte 'kutsal kâse' niteliğindeki nihai hedef; yapay zekâ devrimine öncülük etmeye aday bu iki yıkıcı teknoloji devinin —SpaceX ve Tesla'nın— aralarındaki bağlantı dokusunu güçlendirecek bir biçimde birleştirilmesi olabilir."

Kaynak: CBS

SpaceX trilyonlarca dolar değerinde olacak; ancak bunu mümkün kılan uzay istasyonu —eğer onu heba etmezsek— çok daha büyük bir değere sahip.

SpaceX'in, 2 trilyon dolarlık bir değerlemeyle halka açık piyasalara adım atması bekleniyor. Bu rakam, herhangi bir şirket için olağanüstü bir büyüklük teşkil ediyor; ancak bir uzay tutkunu, uzay yatırımcısı ve uzay girişimcisi olan benim için, bu sayı aynı zamanda SpaceX'in kuruluş öyküsüyle —yani şirketin pazara nüfuz etmesini sağlayan o "giriş noktası" (wedge) ile— esrarengiz bir bağ taşıyor.

Bu giriş noktası, Uluslararası Uzay İstasyonu'dur (ISS). İnsanlık tarihinin en pahalı ve en iddialı mühendislik projesi olan ISS; SpaceX'in 2012 yılında kargo, 2020 yılında ise insan taşımaya başladığı yerdir. Çeyrek asrı aşkın bir süredir —önceleri SpaceX henüz yokken, şimdiyse SpaceX sayesinde— ISS; bilimin, diplomasinin ve azmin bir zaferi olmuştur. Ancak ISS'in yörüngeden çıkarılma süreci yaklaşırken; istasyonun bünyesinde ve uzay endüstrisinin eskimiş ekonomik modelinde şu an atıl durumda bekleyen, trilyonlarca dolarlık potansiyel değeri kaybetme gibi çok gerçek bir riskle karşı karşıyayız.

Yaklaşık 250 milyar dolarlık vergi mükellefi yatırımıyla —150 milyarı inşaat, yıllık 4 milyarı ise bakım giderleri için harcanmıştır— ISS, muazzam bir bilimsel ve teknolojik değer yaratmıştır. Ne var ki, aynı sermaye aynı zaman dilimi içinde S&P 500 endeksine yatırılmış olsaydı, bugünkü değeri 2 trilyon doları aşmış olacaktı ki bu rakam —ironik bir tesadüfle— SpaceX için öngörülen piyasa değerine tam olarak denk gelmektedir.

Bu karşılaştırmanın amacı, bilimsel keşiflerin soyut değerini küçümsemek değil; aksine, hâlâ değerlendirilmeyi bekleyen o devasa ekonomik fırsatı gözler önüne sermektir. Soruyu farklı bir perspektiften ele aldığımızda; ISS'in, bir "değer transfer mekanizmasına" —yani yatırımımızın getirisini nakde çevirmemizi sağlayacak bir ekonomik köprüye— ihtiyaç duyan, olağanüstü bir finansal varlık olduğunu görürüz.

ISS'in mevcut operasyonel yaklaşımının; uluslararası iş birliği ve diplomasinin bir meşalesi işlevi görmüş olan, Soğuk Savaş dönemine ait bir çerçeveye dayandığını kavramak büyük önem taşımaktadır. Zira bu çerçeve, SpaceX'in öğrenmesine, inşa etmesine, süreçlerini yineleyerek geliştirmesine ve bu yapıdan kayda değer bir değer elde etmesine olanak tanımıştır.

Hükümetler arası anlaşmalarla yönetilen ISS; NASA'nın ortak kurumlarından (Avrupa, Japonya, Kanada ve Rusya'daki kurumlar) gelen ayni katkılar karşılığında —yani istasyonun kaynaklarını kullanma hakkı karşılığında— işlevini sürdürmektedir. Bu, genellikle malların ve hizmetlerin doğrudan parasal transfer olmadan, ticari işlemlerin siyasi karmaşıklıklarından kaçınılarak takas edildiği bir “takas sistemi” olarak adlandırılır.

“Takas” algısına rağmen, ISS parasal bir sistem olarak işliyor. Yörüngeye gönderilen her kilogram kütle, her kilovat-saat güç, her mürettebat saati titizlikle değerlendiriliyor ve kayıt altına alınıyor. Bunlar bir uzay ekonomisinin temel emtialarıdır.

Bir astronotun araştırma zamanının bir laboratuvarın güç kaynağıyla takas edilmesi, aslında bir işlemdir. Mevcut sistem, işlemlerin kaydedildiği, ancak değer birimlerinin ISS çerçevesinin dışında transfer edilebilirlik ve likiditeye sahip olmadığı, defter tabanlı bir ekonomidir.

Olağanüstü üretken kapasiteye sahip bir makine inşa ederken, bilim ve mühendislik toplulukları istemeden kapalı bir parasal sistem yarattılar. ISS'yi parasal bir işletme olarak sınıflandırmayarak, muazzam miktarda işletme değeri gizli kalıyor ve daha geniş pazara erişilemez durumda kalıyor.

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) değeri sadece inşaat maliyetlerinden ibaret değil; değeri, üretilen fikri mülkiyet ve veriler, teknolojik gelişmeler ve altyapı, insan sermayesi ve uzmanlık ve gelecekteki alçak Dünya yörüngesi (LEO) faaliyetleri için gelişen pazardan kaynaklanıyor. Ancak mevcut takas modeli altında, bunların hiçbiri fiyatlandırılamaz, alınıp satılamaz veya yeniden yatırım yapılamaz. Ekonomik getiri üretmek üzere tasarlanmamış kapalı bir sistemin içinde kilitli kalıyor.

Uzaydaki bir sonraki büyük atılım, iş modeli inovasyonu yoluyla gerçekleştirilecek. Bir sonraki büyük zorluk, ISS'nin yeni ortaya çıkan, emtia tabanlı ekonomik modelini modern, güvene dayalı küresel finans sistemiyle birleştiren finansal köprüyü inşa etmektir. Bu köprü, yörünge emtialarının (güç, mürettebat zamanı, hacim ve kütle) içsel değerini değiştirilebilir, alınıp satılabilir varlıklara dönüştüren şeffaf, piyasa tabanlı bir mekanizma olacaktır.

Bu yaklaşımın güzelliği, siyasi olarak karmaşık ikili finansman görüşmelerinden kaçınması ve bunun yerine piyasanın kaynakların en verimli kullanımını belirlemesine izin vermesidir. Kaynak fazlalıkları anında paraya dönüştürülebilir ve yenilikçi yükler taşıyan yeni girişimler, yıllarca süren devlet bürokrasisine gerek kalmadan faaliyet gösterebilir. Esasen, paranın uzay ekonomisinde, Dünya üzerindeki diğer tüm işleyen piyasalarda olduğu gibi akması gerekiyor.

SpaceX halka arzına hazırlanırken ve yeni ufukları keşfetmek için fiziksel rayları inşa ederken, NASA da Uluslararası Uzay İstasyonu'nu (ISS) yörüngeden çıkarmaya hazırlanırken, insanlığın bir sonraki genişlemesi için pazar altyapısını tasarlamak için nadir bir fırsatımız var. Bu pazar altyapısı olmadan, uzay ekonomisi sıfırdan başlar. ISS'nin sonu, varlıkların gömülmesi olmamalı; insanlığın gezegen dışındaki geleceği için başarılı bir sermaye artışı olmalıdır; bu, hiçbir ülke, şirket veya bireyin tek başına başaramayacağı bir başarıdır.

Kaynak: Fortune