ASYA PAZARINDA İRAN ŞOKU: EKONOMİK KIYAMETİN FATURASI KABARIYOR!

ASYA PAZARINDA İRAN ŞOKU: EKONOMİK KIYAMETİN FATURASI KABARIYOR!

Ekonomistler, İran savaşı kaynaklı Asya'daki olumsuz etkilerin maliyetini hesaplıyor. Tablo hiç de iç açıcı görünmüyor.

Birleşmiş Milletler tarafından Salı günü yayımlanan bir rapora göre; ABD ve İsrail'in İran ile yürüttüğü savaşın yol açacağı olumsuz sonuçların, Asya-Pasifik ekonomisine yüz milyarlarca dolara mal olması ve milyonlarca insanı yoksulluğa sürüklemesi bekleniyor.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) tahminlerine göre; Orta Doğu'daki askeri gerilimin tırmanması, ulaşım, elektrik ve gıda maliyetlerindeki artışlar nedeniyle Asya-Pasifik bölgesinde 97 milyar ila 299 milyar dolar arasında üretim kaybına yol açabilir.

Raporda, bu kaybın bölgesel GSYİH'nin yaklaşık %0,3 ila %0,8'ine tekabül edeceği belirtildi. UNDP ayrıca, söz konusu savaşın küresel çapta 32 milyon insanı yoksulluğa düşme riskiyle karşı karşıya bıraktığını; bu kişilerin 8,8 milyonunun ise Asya-Pasifik bölgesinde yaşadığını öngördü.

ABD ile İran arasında yürütülen barış görüşmelerinin, Hürmüz Boğazı'ndaki serbest ticaret akışını yeniden başlatma konusunda başarısız olmasının ardından Başkan Donald Trump, bu kritik su yolu üzerinde kendi ablukasını başlattığını duyurarak, İran limanlarına giden ve bu limanlardan gelen deniz trafiğini tehdit etti.

Tarihin en ağır petrol krizi, ham petrol ve doğal gaz fiyatlarının halihazırda fırlamasına neden olmuş ve ekonomik büyüme projeksiyonları üzerinde baskı oluşturmuş durumda. Orta Doğu'dan yoğun miktarda enerji ithal eden bir bölge olması nedeniyle Asya, bu arz sıkıntısının etkilerine karşı özellikle savunmasız bir konumda bulunuyor. Çatışmanın uzun süreli olma ihtimali, bölge ülkelerini yakıt ve elektrik tasarrufu yapmaya ve alternatif enerji kaynakları aramaya yöneltti; ancak bu alternatiflerin hem maliyeti yüksek hem de seçenekler oldukça kısıtlı.

UNDP'nin Asya ve Pasifik Bölge Direktörü Kanni Wignaraja, "Şu an tanıklık ettiğimiz durum; her şeyin bir anda durma noktasına geldiği ve acil durum rezervlerinin devreye girdiği, ani ve devasa bir şok halidir," değerlendirmesinde bulundu. Wignaraja sözlerine şöyle devam etti: "Eğer ülkeler duruma çok hızlı bir şekilde uyum sağlayabilirlerse, bölgesel GSYİH'deki kaybın 97 milyar ila 100 milyar dolar civarında gerçekleştiğini görebiliriz. Ancak, bu ülkelerin birçoğu acil durum rezervlerini tüketir ve başvurabilecekleri neredeyse hiçbir alternatifleri kalmazsa, söz konusu kayıp miktarının üç katına çıkması kaçınılmaz olacaktır."

Asya, dünyanın en kalabalık kıtası olmasının yanı sıra küresel üretim faaliyetlerinin yarısından fazlasına ev sahipliği yapmaktadır; bu da bölgenin ekonomisine yönelik her türlü darbenin, küresel ölçekte ciddi yankılar uyandırabileceği anlamına gelmektedir.

Bölge aynı zamanda Güney Kore, Japonya ve Filipinler gibi ABD'nin kilit müttefiklerine de ev sahipliği yapmaktadır; bu ülkelerin tamamı, bel bağladıkları Orta Doğu kaynaklı enerji akışının neredeyse tamamen durma noktasına gelmesiyle birlikte, ekonomilerini kurtarabilmek adına şu sıralar büyük bir telaş ve çaba içerisindedir. ‘Sorunsuz ve pürüzsüz bir geri dönüş yok’

Hükümetler, petrol kıtlığına; arzı güvence altına alma, talebi azaltma ve artan maliyetleri dengelemek adına mali destek sağlama girişimleriyle yanıt vermiş olsalar da UNDP, fiyat artışlarını sınırlı tutma, hane halklarını ve şirketleri koruma, ayrıca kamu harcamalarını muhafaza etme çabalarının yarattığı baskının giderek artacağını belirtti.

BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından hazırlanan ayrı bir rapor ise; Orta Doğu'dan gelen ve tarım faaliyetleri için elzem olan petrol, doğal gaz, üre ve gübre gibi ürünlerin tedarikinde yaşanan aksamalar nedeniyle, gıda kıtlığının felaket boyutlarına ulaşabileceği uyarısında bulundu. FAO, Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapalı kalmaya devam etmesi durumunda, ülkelerin ekim dönemleri için gübre tedarikini sağlamak ve küresel bir gıda krizini önlemek adına mali yardıma ihtiyaç duyabileceğini ifade etti.

FAO Başekonomisti Maximo Torero, “Gıda enflasyonu sorununu bertaraf edebilmek adına, ateşkesin devam etmesi ve gemilerin yeniden hareket etmeye başlaması hayati önem taşıyor,” dedi.

Pek çok kuruluş, petrol krizinin yaratacağı ve kriz uzadıkça etkisi daha da ağırlaşacak olan ciddi ekonomik sonuçlara dair vahim uyarılarda bulundu. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF), Salı günü yayımlanacak olan son ‘Dünya Ekonomik Görünümü’ raporunda ekonomik büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmesi bekleniyor; kurum ayrıca, gübre fiyatlarındaki yüksek seyrin 45 milyon insanı gıda güvensizliğiyle karşı karşıya bırakabileceğini dile getirdi.

IMF Başkanı Kristalina Georgieva, geçtiğimiz hafta Washington'da yaptığı bir konuşmada, “Bu şok yaşanmamış olsaydı, küresel büyüme tahminlerimizi yukarı yönlü revize edecektik,” dedi. “Ancak şu an, en iyimser senaryomuz bile büyüme tahminlerinde bir aşağı yönlü düzeltmeyi öngörüyor. Peki, neden? Çünkü ciddi altyapı hasarları, tedarik zincirindeki aksamalar, güven kaybı ve diğer kalıcı hasar etkileri söz konusu.” Asya Kalkınma Bankası (ADB) da yakın zamanda, Orta Doğu kaynaklı emtia tedarikindeki aksamalar nedeniyle Asya-Pasifik bölgesindeki büyümenin hem 2026 hem de 2027 yıllarında %5,4'ten %5,1'e gerileyeceğini; bölgesel enflasyonun ise geçen yılki %3 seviyesinden yükselerek 2026'da %3,6'ya ulaşacağını öngördü.

Bir ekonomist raporuna eşlik eden bir açıklamada, "Orta Doğu'da uzun süreli bir çatışma, enerji ve gıda fiyatlarının kalıcı olarak yüksek seyretmesine ve finansal koşulların sıkılaşmasına yol açabileceği için, bölgenin görünümüne yönelik en büyük tekil risktir," ifadelerini kullandı.

ABD ve İran, savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmelerin devam edeceğini belirtirken; CNN, ABD'li yetkililerin potansiyel bir ikinci yüz yüze görüşmeyi istişare ettiklerini bildirdi. Ancak analistler, Hürmüz Boğazı'nın derhal yeniden açılması durumunda bile, normal piyasa koşullarının yeniden tesis edilmesinin birkaç ay süreceğini dile getirdi.

IMF'den Georgieva, "En iyi senaryoda bile, savaş öncesi duruma (status quo ante) pürüzsüz ve sorunsuz bir dönüş gerçekleşmeyecektir," dedi.

Kaynak: C