Birbiri ardına gelen darbeler: İran savaşı, Avrupa'nın sanayi kalbine yeni bir darbe indiriyor

Birbiri ardına gelen darbeler: İran savaşı, Avrupa'nın sanayi kalbine yeni bir darbe indiriyor

KLEINKARLBACH, Almanya, 23 Mart (Reuters) – Alman kimya şirketi Gechem'deki; plastik saksılar ve deterjan ambalajlarıyla süslenmiş, sade döşenmiş ofisinde oturan şirket sahibi Martina Nighswonger, seçeneklerinin tükenmekte olduğunu hissediyor.

Küresel pandeminin yarattığı olumsuz sonuçlarla, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin tetiklediği enerji maliyetlerindeki ani artışla ve ardından ABD'nin uyguladığı ağır gümrük vergileriyle mücadeleyle geçen yılların ardından; Orta Doğu'daki savaş, temel hammaddelerin maliyetini bir kez daha tırmandırıyor.

Nighswonger, artık her gün kriz toplantıları düzenlediği ve bir boks torbasına vurarak stres attığı Kleinkarlbach'taki fabrika tesisinde, "Hiçbir rahatlama yok. Her yıl kârlar biraz daha azalıyor ve sonunda tamamen yok olup gidiyor," dedi. "Bu durum son derece yıpratıcı; insan artık ne yapacağını bilemiyor."

Ev temizlik ürünleri için kimyasal karışımlar hazırlayan ve otomotiv sektörü için fren hidroliği şişeleyen Gechem; kimyadan plastiğe, metalden tekstile ve oyuncakçılığa kadar Avrupa'daki pek çok sanayi kolunu etkisi altına alan son krizin en ağır sonuçlarını bizzat yaşayan şirketlerden biri konumunda.

Körfez'deki savaşın yarattığı olumsuz etkiler dünya genelindeki tüm şirketleri vuruyor olsa da; Almanya, Fransa, Danimarka ve İsviçre'den görüşlerine başvurulan bir düzine üst düzey yöneticiye göre, enerji fiyatlarının diğer bölgelere kıyasla zaten daha yüksek olduğu Avrupa'da bu darbeler çok daha sert hissediliyor.

İsrail ve ABD tarafından düzenlenen saldırıların ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'nı abluka altına alması, petrol ihracatını halihazırda sekteye uğratmıştı; geçen hafta İran ve Katar'daki devasa gaz tesislerine yönelik olarak tarafların birbirine misilleme niteliğinde düzenlediği saldırılar ise ham petrol fiyatlarını varil başına neredeyse 120 dolara—yani 2026 yılının başındaki fiyatın tam iki katına—fırlattı.

Alman Ekonomi Enstitüsü'nün (IW) verilerine göre; petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar seviyesinde kalması durumunda, yalnızca Almanya ekonomisi bile iki yıl içinde 40 milyar Euro (46 milyar Dolar) tutarında bir zararla karşı karşıya kalabilir. Bu durum, yıllarca süren yüksek enerji maliyetleri, Çin'den gelen şiddetli rekabet baskısı ve fabrika kapanmalarının ardından Avrupa sanayisinin ne denli savunmasız bir konuma düştüğünü çarpıcı bir biçimde gözler önüne seriyor. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Ukrayna Savaşı'nın etkilerini hâlâ üzerinden atamayan Avrupa'nın en büyük ekonomisi, megavat saat (MWh) başına 132 dolar ile dünya genelindeki en yüksek toptan elektrik fiyatlarından bazılarına sahip olup; bu rakam, ABD'deki MWh başına 48 dolarlık seviyenin oldukça üzerinde ve AB ortalaması olan 120 dolardan da yüksektir.

İsviçreli banka Swissquote'un kıdemli analisti İpek Özkardeskaya, "Avrupa bu durum nedeniyle bıçak sırtında ve böylesine kısa bir süre içinde ikinci bir enerji darbesini kaldıracak bir manevra alanına sahip olmadığı açık," dedi. "Almanya ve Birleşik Krallık, enerji şokuna karşı en savunmasız görünen ülkeler."

TAM KRİZ MODU

1861 yılında kurulan Gechem; dünyanın üçüncü en büyük ekonomisinde 33 milyondan fazla kişiye istihdam sağlayan ve ekonomik çıktının yarısından fazlasını üreten, 3,4 milyon orta ölçekli firmayı tanımlayan bir terim olan Almanya'nın "Mittelstand" (orta ölçekli işletmeler) yapısının sembolik bir temsilcisidir.

Nighswonger'ın aktardığına göre Gechem, geçen yıl 46 milyon Euro'luk satış gerçekleştirdi ve 165 kişiyi istihdam ediyor; ancak şirket yeni personel alımlarını dondurdu ve son yirmi yılda ilk kez, işten çıkarmaları da artık ihtimal dışı görmüyor.

Birlikte milyonlarca Euro değerinde olan ve bir şişeleme makinesi eklenmesini ile güneş enerjisi santralinin genişletilmesini öngören iki proje, şu an askıya alınmış durumda.

Nighswonger, bunun kısmen; Gechem'in Asyalı tedarikçilerden temin ettiği ve tuvalet ile bulaşık makinesi tabletlerinin içeriğinde kullandığı sülfamik asidin fiyatının beşte bir oranında artmasından kaynaklandığını ve bu artışın, şirketin bu yılki maliyetlerine şimdiden 300.000 ila 400.000 Euro ek yük getirdiğini belirtti.

Petrol ve gaz piyasalarındaki aksamaların yanı sıra; gübre, kükürt, helyum, alüminyum, polietilen ve diğer kritik hammaddelerin tedariki de, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısı nedeniyle darbe aldı. Ayrıca, artan yakıt fiyatlarının etkisiyle nakliye maliyetleri de fırladı.

Alman Kimya Endüstrisi Birliği (VCI) Genel Müdürü Wolfgang Grosse Entrup, "Bu durum, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerimizi çok sert vuracak; zira bunların birçoğunun, hammadde tedarik kaynaklarını kısa sürede değiştirme imkânı bulunmuyor," dedi.

İran savaşı patlak vermeden önce bile, Almanya'nın Mittelstand yapısı son dönemde yaşanan krizlerin etkilerini hissediyordu. Almanya İstatistik Ofisi'nin verilerine göre; 2025 yılında, çoğunluğu küçük ve orta ölçekli firmalardan oluşan 24.064 şirket iflas başvurusunda bulundu ki bu sayı, 2014'ten bu yana kaydedilen en yüksek rakam olma özelliğini taşıyor.

Bu baskı, Avrupa'nın 635 milyar Euro'luk dev kimya sektörünün değer zinciri boyunca yukarı yönlü bir hareketlilik gösteriyor. Geçen yıl 5,7 milyar Euro gelir elde eden Alman şirketi Lanxess, Perşembe günü yaptığı açıklamada 550 kişinin işine son vereceğini ve kendi maliyetleri artar artmaz fiyatlara zam yapacağını belirtti.

Lanxess CEO'su Matthias Zachert, gazetecilere verdiği demeçte, "Orta Doğu'daki durumu artık günlük bazda takip ediyoruz," dedi.

Alman kimya firması Evonik'in CEO'su Christian Kullmann, ek maliyetlerin bir kısmını müşterilere yansıtmanın mümkün olabileceğini, ancak kesinlikle tamamını yansıtmanın mümkün olmadığını ifade etti.

Alman yapıştırıcı ve tüketim ürünleri üreticisi Henkel, hammadde fiyatlarında dolaylı artışlar gözlemlediğini açıklarken; sektörün en büyük oyuncusu olan Alman devi BASF ise bazı ürünlerinin fiyatlarını şimdiden %30'un üzerinde artırdı.

VCI'dan Grosse Entrup, "Şirketlerimiz tam bir kriz modunda faaliyet gösteriyor," dedi.

MÜCBİR SEBEP

Benzer sıkıntılar, Avrupa'nın sanayi kalbinde yayılıyor.

İsviçreli mühendislik devi ABB'nin Yönetim Kurulu Başkanı Peter Voser, Reuters'a verdiği demeçte, uzun süreli bir Körfez Savaşı'nın; enerji kıtlığı ve artan fiyatlar nedeniyle küresel ekonomiyi ağır bir şekilde vuracağını belirtti.

Voser, "Kısa vadede, birincil enerji kaynağı olarak gaz kullanan şirketler montaj hatlarını durdurmak zorunda kalabilir; bu durum da bazı sektörlerde fiyat artışlarına yol açabilir," dedi. "Ancak asıl küresel etki daha sonra hissedilecek. Savaş ne kadar uzun sürerse, talep tarafındaki daralma da o kadar derinleşecektir."

Fransa'da; evlerde ve altyapı projelerinde kullanılmak üzere plastik boru üreten Elydan şirketinin başkanı Marc-Antoine Blin, Orta Doğu petrolüne bağımlı olan Asyalı tedarikçilerin "mücbir sebep" ilan ettiğini ve bu durumun hammadde fiyatlarını yukarı çektiğini ifade etti.

Blin, "Vietnam ve Tayland'da, mücbir sebep koşullarıyla karşılaşan ve artık hammadde sevkiyatı yapamayan tedarikçilerimiz bulunuyor," dedi. Avrupa genelinde yarım düzine fabrikası bulunan Elydan, yılda 40.000 ila 50.000 ton polimer kullanıyor.

Blin, çatışmaların uzaması durumunda, artan maliyetleri ürün fiyatlarına yansıtmak zorunda kalacağını söyledi. "Böylesine büyük bir şoku, kâr marjlarımızdan feragat ederek tek başımıza göğüsleyebileceğimizi sanmıyorum."

Danimarka'da LEGO; ünlü oyuncak bloklarını üretirken fosil yakıt kullanımını azaltmak amacıyla, geri dönüştürülmüş plastiğe ve şeker kamışı gibi yenilenebilir kaynaklardan elde edilen biyolojik bazlı plastiklere yöneliyor; ancak, birbirini izleyen belirsizlik dalgaları endişe yaratmaya devam ediyor.

CEO Niels Christiansen Reuters'a verdiği demeçte, "İster COVID olsun, ister bunun tetiklediği enflasyon, ister Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı... Yani, o kadar çok şey yaşandı ki; geçen yıl uygulanan gümrük vergilerini de unutmamak gerek," dedi. "Dalgalanma, elbette, hiçbir zaman iyi bir şey değildir."

TEMERRÜT RİSKİ

Körfez krizinin başka yollarla da etkilerini hissettirdiğinin bir işareti olarak Lanxess şirketi, ortak girişimdeki bir hissenin satışına yönelik planın iptal edildiğini duyurdu; bir kaynak ise, İran savaşı sonrasında piyasa koşullarının kötüleşmesinin bu kararda etkili olduğunu belirtti.

İsveçli dış mekan teknolojileri firması Dometic temettü ödemesini askıya alırken; kıtanın en büyük ikinci çelik üreticisi olan Thyssenkrupp Steel Europe, gaz fiyatlarındaki sürekli yükselişin üretim maliyetlerini olumsuz etkileyeceğini açıkladı. Almanya'nın çelik lobisi WV Stahl, İran'daki savaşın Avrupa'nın "muazzam kırılganlığını" gözler önüne serdiğini belirterek, kıtanın en yoğun enerji tüketen sektörlerinden biri için gaz ve elektrik fiyatlarını istikrara kavuşturmak adına ilave siyasi desteğe ihtiyaç duyulduğu uyarısında bulundu.

Plastik ve kompozit şirketlerini temsil eden Fransız ticaret birliği Polyvia, tedarikçilerin hızla yükselen gaz maliyetlerini sözleşmeleri yeniden müzakere etmek ve daha yüksek fiyatlar talep etmek için kullandıklarını —üstelik tahsis edilen hacimleri de kısma riskinin giderek arttığını— dile getirerek hükümete yönelik endişelerini iletiyor.

Ancak Avrupa hükümetlerinin, sanayiyi devasa sübvansiyonlarla korumak adına 2022 yılına kıyasla daha kısıtlı bir mali hareket alanı bulunuyor. Scope Ratings Kurumsal Derecelendirmeler Eş Başkanı Karl Pettersen ise, petrol fiyatlarının varil başına 130 dolar seviyelerine yönelmesi durumunda, metal ve kimya gibi sektörler açısından temerrüde düşme riskinin çok daha ciddi boyutlara ulaşacağını ifade etti.

Pettersen, "Avrupa'nın rekabet gücü, güvenli ve uygun fiyatlı enerji tedarikini iyileştirmesine bağlıdır," dedi.

(1 $ = 0,8687 Euro)

Kaynak: R