Küresel piyasalar tarihin en büyük petrol üretim kesintisine doğru ilerlerken, 'kabus senaryosu' yaklaşıyor

Diye uyarıyor önde gelen enerji uzmanı

ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı, Hürmüz Boğazı'nın fiili olarak kapanmasıyla önde gelen petrol üreticilerini üretimlerini azaltmaya zorladığı için hızla dünya çapında bir enerji krizine dönüşüyor.

S&P Global Başkan Yardımcısı ve "The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power" kitabının yazarı Daniel Yergin, bu hafta sonu Financial Times'da yayınlanan bir makalesinde, krizin tohumlarının 1970'lerin sonlarında İranlı petrol işçilerinin greve gitmesi ve devrimin İslam Cumhuriyeti'ni kurmasıyla başladığını yazdı.

"Bütün bunların bir mirası da, Körfez'den akan petrolün uzun süreli ve yıkıcı bir savaşla kesintiye uğraması kabus senaryosudur," diye ekledi. “Korku ne? Bunun, dünya ekonomisini derin bir durgunluğa sürükleyecek şekilde enerji fiyatlarında fırlamaya yol açacağı. İran'daki savaşın bir hafta önce başlamasından bu yana Tahran, bunu gerçeğe dönüştürmek için elinden gelen her şeyi yaptı.”

Gerçekten de, dünyanın petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının %20'sinin aktığı Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere İran'ın yaptığı saldırılar, dar su yolunu fiilen kapatınca, ham petrol fiyatları geçen hafta %36 arttı.

Basra Körfezi'ndeki en büyük petrol üreticileri ham petrollerini ihraç edemeyince, depolama kapasiteleri zaten dolduğu için daha az petrol pompalamaya başladılar.

Irak, üretimini %60 azaltarak, savaştan önce günde yaklaşık 4,3 milyon varil olan üretimini 1,7-1,8 milyon varile düşürdü. Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri de üretimi azalttı.

Bu arada, Katar'ın üretimi kısmak zorunda kalmasıyla LNG piyasası bir şok yaşadı. Yergin, savaşın başlamasından bu yana LNG'ye büyük ölçüde bağımlı olan Asya'daki spot fiyatların neredeyse iki katına çıktığını, Avrupa doğalgaz fiyatlarının ise yaklaşık %50 arttığını belirtti.

“Ancak en zor senaryo, altyapıya ciddi hasar verilmesi ve boğazın uzun süre kapalı kalması olurdu,” dedi. “Bu, uzun vadeli arz açığı korkularını körükleyecektir.”

İran, hava savunma sistemleri şimdiye kadar ciddi hasarı önlemiş olsa da, Körfez komşularının petrol altyapısını hedef almaya başladı bile. Aynı zamanda, ABD-İsrail hava saldırıları, sivil ekonomiye ve orduya yakıt sağlayan Tahran yakınlarındaki büyük bir rafineriyi vurdu.

Yergin, küresel ekonominin 1970'lerin petrol krizleri dönemindekinden çok farklı olduğunu, kaya gazı devriminin ABD'yi bir enerji devi haline getirdiğini ve en çok enerji ithal eden ülkelerin daha dirençli hale geldiğini kaydetti.

Diğer analistler Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla petrol fiyatlarının varil başına 100 dolara ulaşabileceği konusunda uyarıda bulunurken, piyasalar henüz o noktada değil. Cuma günü Brent petrol varil başına 92,69 dolarda, Batı Teksas Ham Petrolü ise 90,90 dolarda kapandı.

Yergin, “Mevcut 90 dolarlık petrol fiyatları en kötü senaryodan çok uzak,” diye yazdı. “Ancak şu anda dünya, tarihin en büyük petrol üretim aksaklığı ve küresel doğalgaz piyasalarında yankı uyandıran bir şokla karşı karşıya. Küresel enerji piyasaları için en önemli soru, bu patlayıcı savaşın ne kadar süreceğidir.”

Şimdiye kadar ABD ve İran geri adım atmaya dair hiçbir işaret göstermedi. Başkan Donald Trump, “koşulsuz teslimiyet” ve İran'ın bir sonraki yüce liderinin kim olacağına dair söz hakkı talep etti. İran ise, Körfez'in su ihtiyacının büyük kısmını karşılayan tuzdan arındırma tesisleri gibi sivil altyapıyı da hedef alarak savaşmaya devam edeceğine söz verdi.

Wall Street de Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini yeniden başlatabileceğine ikna olmuş değil. Petrol tankerleri için 20 milyar dolarlık bir reasürans programı açıkladı ve gerekirse ABD Donanmasının tankerlere boğazdan geçişlerinde refakat edeceğini söyledi.

Ancak ABD ve Körfez müttefikleri, İran'ın Şahed insansız hava araçlarını düşürmekte zorlanıyor; bu araçlar birçok önemli askeri hedefi vurdu.

Brookings Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olan Robin Brooks, Cuma günü Substack'te yayınladığı bir notta, "Bu kadar çok gemiyi korumaya çalışmak devasa bir lojistik girişimdir," diye yazdı. "İran'ın yapması gereken tek şey, bir gemiyi havaya uçurmak için birkaç insansız hava aracını gizlice geçirmek ve şu anda çok ciddi bir olay olan durumdan büyük bir petrol şokuna geçebiliriz. Kısacası, ABD'nin donanma refakatine dair güvencelerinin o kadar da güvenilir olduğunu düşünmüyorum. Korunması gereken çok fazla petrol tankeri var."

Kaynak: Fortune

Petrol, Temmuz 2022'den bu yana ilk kez varil başına 100 dolara ulaştı

ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü savaşın küresel piyasaları etkilemeye devam etmesiyle petrol, son dönemdeki yükselişini sürdürerek Pazar günü Temmuz 2022'den bu yana ilk kez varil başına 100 dolara ulaştı.

Petrolün yükselişine ek olarak, S&P 500 vadeli işlemleri %1,5, Dow vadeli işlemleri 800 puan ve Nasdaq 100 vadeli işlemleri %1,2 düşüş göstererek ABD hisse senetlerinin geçen haftaki düşüşünü sürdürmeye hazır olduğunu gösterdi.

Petrol, geçen hafta rekor bir %35'lik sıçramanın ardından tekrar yükseldi. Yükselen petrol fiyatlarına ek olarak, ABD perakende benzin fiyatları da ulusal ortalama olarak galon başına 3,450 doların üzerine çıktı.

Savaş, petrol altyapısını etkilemeye ve rafinerileri üretimi azaltmaya zorlamaya devam ediyor. Kuveyt devlet petrol şirketi üretimini azaltacağını açıklarken, Birleşik Arap Emirlikleri devlet petrol şirketi de üretimi "yönettiğini" belirterek olası üretim kesintilerine işaret etti.

Güney İran açıklarındaki Hürmüz Boğazı, küresel pazara ulaşmaya çalışan çoğu petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz tankeri için esasen geçilmez durumda.

Tüketiciler yerel benzin istasyonlarında fiyat artışlarını görmeye başladı bile ve en az bir analist fiyatların daha da yükseleceğini tahmin ediyor. GasBuddy analisti Patrick De Haan, X'te yaptığı açıklamada, "Ulusal ortalamanın önümüzdeki ay 4$/galon seviyesine ulaşma olasılığının artık %80 olduğunu tahmin ediyorum" dedi.

Kaynak: NBCNews