Amerika'da FDA, yeni bir Alzheimer kan testini onayladı; üstelik bu testi birinci basamak hekiminiz de isteyebilir

Amerika'da FDA, yeni bir Alzheimer kan testini onayladı; üstelik bu testi birinci basamak hekiminiz de isteyebilir

Eskiden doktorlar, Alzheimer hastalığı teşhisini ancak hastalar hayatını kaybettikten sonra koyabiliyordu. Ancak geliştirilen yeni testler —ki bunlara kan testleri de dahil— kişinin hayattayken bilişsel gerilemesine neyin yol açtığını tespit etmeyi mümkün kıldı.

Şimdi ise Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), Alzheimer hastalığının tespiti için bir başka kan testine daha onay verdi.

Elecsys pTau217 adı verilen bu test, birinci basamak ve uzmanlık gerektiren sağlık hizmetleri ortamında, hastalarda Alzheimer ile ilişkili beyin değişikliklerinin bulunma ihtimalinin düşük veya yüksek olduğunu belirlemeye yardımcı olan bir kan biyobelirteç testidir. Bu durum, nörologların yanı sıra birinci basamak hekiminizin de bu testi isteyebileceği ve böylece testin daha fazla sağlık hizmeti sunucusu tarafından erişilebilir hale geleceği anlamına geliyor.

Bu durum teoride kulağa hoş gelse de, doktorlar bu düzeydeki erişilebilirliğin hem avantajları hem de dezavantajları olduğunu belirtiyor. İşte nedenleri.

Uzmanları tanıyalım: Dr. Manisha Parulekar (Hackensack Meridian Health Geriatri Bölümü Başkanı ve Hafıza Kaybı ve Beyin Sağlığı Merkezi Eş Direktörü); Dr. Clifford Segil (Santa Monica, Kaliforniya'daki Providence Saint John's Sağlık Merkezi'nde Nörolog); Dr. Davide Cappon (Tufts Tıp Merkezi Nöropsikoloji Direktörü).

Yeni Alzheimer kan testi nedir?

Roche tarafından yayınlanan bir basın bültenine göre Elecsys pTau217, Alzheimer hastalığının ayırt edici özellikleri olan amiloid plakların varlığını doğrulamak veya ekarte etmek (yokluğunu teyit etmek) amacıyla kullanılabilen bir kan testidir. Test, bilişsel gerileme belirtileri, semptomları veya şikayetleri olan 55 yaş ve üzeri kişiler için tasarlanmıştır.

Roche'a göre test sonuçları, hastalarda Alzheimer hastalığının teşhis edilmesine veya ekarte edilmesine yardımcı olmak amacıyla "klinik bilgiler ve diğer ilgili bulgularla birlikte" kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Hackensack Meridian Health Geriatri Bölümü Başkanı ve Hafıza Kaybı ve Beyin Sağlığı Merkezi Eş Direktörü Dr. Manisha Parulekar, "Günümüzde pek çok hasta uzun süren bir belirsizlikle karşı karşıya kalıyor; çünkü beyin taramaları ve omurilik sıvısı örneklemesi (lomber ponksiyon) gibi geleneksel demans teşhis yöntemleri aşırı maliyetli, fiziksel müdahale gerektiren ve yalnızca uzmanlaşmış tıp merkezlerinde yapılabilen işlemlerdir," diyor. "Kan biyobelirteçleri ise dönüştürücü bir alternatif sunuyor." Bu testler genellikle erişilebilir, uygun maliyetli ve doğru sonuç veren niteliktedir; ayrıca hastalara ve ailelerine ağrıya veya yüksek maliyetlere yol açmadan yanıtlar sunabilir. (Roche, testin maliyetinin ne kadar olacağını henüz kamuoyuna açıklamadı.)

Dr. Parulekar, "Bu çığır açıcı gelişme, ailelerin bir yol haritası belirlemesine ve bilinmezliğin yarattığı kaygıyı azaltarak hedefe yönelik bakımın başlatılmasına olanak tanıyor," diyor.

Peki, bu test mevcut Alzheimer kan testinden nasıl farklı?

Halihazırda Alzheimer hastalığı için Lumipulse adı verilen bir kan testi mevcut. Ancak bu test, özel bir laboratuvara gitmeyi gerektiriyor ve en yeni sunulan teste kıyasla biraz daha karmaşık bir işleyişe sahip. Tufts Tıp Merkezi Nöropsikoloji Bölümü Direktörü Dr. Davide Cappon durumu şöyle açıklıyor: "Alzheimer için kan testleri zaten var; ancak bunların çoğu —örneğin pTau217 ile amiloid-beta gibi— birden fazla ölçümü birleştiriyor ve bunları bir oran olarak değerlendiriyor. Bu test ise yalnızca pTau217 değerini ölçüyor."

Cappon, pratik açıdan bakıldığında düşük bir sonucun beyinde amiloid bulunma ihtimalinin düşük olduğu, yüksek bir sonucun ise bu ihtimali büyük ölçüde artırdığı anlamına geldiğini belirtiyor. "Önemli bir nokta şu ki; [bu test] yalnızca ilgili beyin patolojisinin varlığını veya yokluğunu ortaya koyuyor, tek başına kan testine dayanarak kesin bir teşhis koymuyor," diyor Cappon.

Testin yaygın olarak kullanılan laboratuvar cihazlarında çalışacak şekilde tasarlandığına dikkat çeken uzmanlar, kliniklerin ve hastanelerin mevcut teşhis araçlarını kullanabileceğini belirtiyor. Dr. Parulekar, bu durumun, birinci basamak sağlık hizmeti ortamlarında bile doğru Alzheimer değerlendirmelerinin yapılabilmesini mümkün kıldığını ifade ediyor.

Ancak Santa Monica, Kaliforniya'daki Providence Saint John's Sağlık Merkezi'nde görevli nörolog Dr. Clifford Segil, herkesin bu testi talep edebilmesi konusunda endişe taşıyor. "Bu oldukça endişe verici bir durum; çünkü testi isteyen doktorun, pozitif veya negatif bir sonucun nasıl yorumlanacağını bilmesi gerekir," diyor. Dr. Segil, hastalığın teşhisinin karmaşık olabilmesi nedeniyle, Alzheimer hastalığını belirlemede kan testlerinin değerinin nörologlar nezdinde "tartışmalı olmaya devam ettiğine" dikkat çekiyor. Dr. Segil, "Bu testi yaptıran birinci basamak hekimleri, pozitif veya negatif bir sonucun anlamı konusunda hastalara nasıl danışmanlık vereceklerini bilemeyeceklerdir," diye ekliyor.

Bu kan testi kimler için uygundur?

Alzheimer hastalığına dair belirti ve bulgular gösteren, 55 yaş üzerindeki herkes bu testi yaptırabilir.

Cappon, "Alzheimer'ın biyolojik süreci belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce başlayabilir; dolayısıyla evet, bir kanda ölçülen biyobelirteç, kişide belirgin hafıza sorunları gelişmeden önce anormal değerler gösterebilir," diyor. "Ancak bu, kendini iyi hisseden herkese test yapmamız gerektiği anlamına gelmez. Bu test, halihazırda bilişsel belirtiler yaşayan veya bu konuda endişeleri olan kişiler için tasarlanmıştır."

Cappon, herhangi bir belirti göstermeyen daha fazla insanın bu testleri talep ettiğine dikkat çekiyor. "Bilişsel açıdan normal bir kişide biyobelirteç sonucu pozitif çıksa bile, o kişiye belirtilerin gelişip gelişmeyeceğini ya da ne zaman gelişeceğini henüz kesin olarak söyleyemeyiz," diyor. "Bu nedenle, bilişsel endişeleri olmayan birinde, hangi soruya yanıt aradığımız ve elde edilen sonuçla gerçekte ne yapacağımız konusunda hâlâ çok dikkatli düşünmemiz gerektiğini düşünüyorum."

Teşhis konulabilmesi için hâlâ belirti göstermek gerekiyor mu?

Evet, hafıza kaybı gibi belirtilerin varlığı hâlâ gereklidir. Dr. Parulekar, "pTau217 testi sağlıklı bireyler için bir tarama aracı değildir; klinik bir bağlam gerektirir," diyor. "İnsanlar bilişsel gerileme yaşadıklarında ve şikayetlerini dile getirdiklerinde, doktorlar ellerindeki bulguları desteklemek amacıyla bu kan testinden yararlanabilirler."

Biyobelirteç testi pozitif çıksa bile, doktorunuzun teşhis sürecinde kendi değerlendirmesini de dikkate alması gerekecektir. Dr. Parulekar, "Kesin bir Alzheimer teşhisi, her zaman laboratuvar sonuçlarının yanı sıra doktorun hastadaki gerçek ve gözlemlenebilir belirtilere dair değerlendirmesini de içerir," diyor.

Kaynak: WH