FIBA Basketbol'da bazı kuralları değiştirdi veya yeniledi: İşte O Kurallar

FIBA Basketbol'da bazı kuralları değiştirdi veya yeniledi: İşte O Kurallar

Uluslararası Basketbol Federasyonu (FIBA), faul sınıflandırmaları, şut atma eyleminin tanımı ve Anlık Tekrar Sistemi (IRS) kullanımında büyük değişiklikler içeren 2026 Resmi Basketbol Kuralları'nı yürürlüğe koydu.

1. Yeni Faul Sınıflandırmaları

• Sportmenlik Dışı Faulün Kaldırılması: "Sportmenlik dışı faul" terimi kural kitabından tamamen çıkarıldı. Bunun yerine iki yeni tanım getirildi: Düzeni Bozan / Taktiksel (Disruptive - DI) ve Sert / Şiddetli (Flagrant - FL). Taktiksel fauller hızlı hücumları durdurmaya yönelik hamleleri, Sert fauller ise aşırı ya da şiddetli temasları kapsar.

• Teknik Faullerin İkiye Ayrılması: Teknik fauller artık Kategori 1 (alay etme, faul simülasyonu/aldatma veya saygısızlık gibi ağır ihlaller) ve Kategori 2 (topun oyuna sokulmasını geciktirme veya çembere asılma gibi idari/davranışsal ihlaller) olarak ikiye ayrıldı. Sadece Kategori 1 teknik fauller bir oyuncunun veya koçun maçtan ihraç edilme sınırına dahil edilir.

2. Yeniden Tanımlanan Şut Atma Eylemi (AOS)

• Belirli Şut Tetikleyicileri: Oyuncuların faul almak için pozisyonları manipüle etmesini önlemek amacıyla FIBA, şut atma eylemini ikiye ayırdı: Sıçrayarak atılan şutlar (Jump shot) ve Potaya yüklenmeler (Drive).

• Şut Hareketi: Hareket halindeki şutlarda eylem, yalnızca oyuncunun şut atma niyetiyle hem omuzlarını hem de topu kasıtlı olarak potaya doğru yukarı kaldırmasıyla başlar. Faul alındıktan sonra pas verilmesi ya da topun geri çekilmesi şut eylemini sonlandırır.

• Ön Alan Şartı: Son saniye basketi durumları hariç, bir oyuncunun şut eyleminde sayılabilmesi için genel olarak ön alanda (rakip sahada) olması gerekir.

3. Genişletilen Anlık Tekrar Sistemi (IRS) ve Koç İtirazları

• Hakemlerin, maçın herhangi bir anında (bir faul çalındıktan sonra) topun iniş halinde çembere müdahale (goaltending) edilip edilmediğini IRS ile incelemesine izin verildi.

• Anlık Tekrar Sistemi, dördüncü çeyreğin son 2 dakikasında ve uzatmalarda, savunma faulü yapıldığı anda topun hâlâ elden çıkıp çıkmadığını kontrol etmek için de kullanılabilir.

4. Saha Çizgileri ve Formalar

• Çizgi Renkleri: Turnuva ve etkinlik markalamalarına kolaylık sağlamak amacıyla saha çizgilerinde renk esnekliği sağlandı. Ancak tüm sınır çizgilerinin aynı renkte olması ve sahanın her iki yarısındaki çizgi çiftlerinin birbiriyle eşleşmesi zorunludur.

• Çoraplar: Oyuncuların çoraplarının görünür olması zorunluluğu tamamen kaldırıldı.

Yeni FIBA 2026 kurallarına göre, Taktiksel (DI) ve Sert (FL) faullerin ceza sınırları ile güncellenen Anlık Tekrar Sistemi (IRS) protokollerinin detayları aşağıdadır:

1. Taktiksel (DI) ve Sert (FL) Faullerin Ceza Sınırları

Eski "Sportmenlik Dışı Faul" (U) sistemi yerine gelen bu yeni yapıda, cezalar ve maçtan ihraç (diskalifiye) şartları netleştirilmiştir.

• Taktiksel Faul (Disruptive Foul - DI):

  • Tanım: Hızlı hücumu kesmeye yönelik, topa müdahale amacı olmayan ancak şiddet içermeyen taktiksel faullerdir.

  • Cezası: Rakip takıma 1 serbest atış verilir ve oyun, faulün yapıldığı yere en yakın çizgiden topu oyuna sokma hakkıyla devam eder.

• Sert Faul (Flagrant Foul - FL):

  • Tanım: Oyuncu veya topa yönelik aşırı, sert ve potansiyel olarak sakatlayıcı temaslardır.

  • Cezası: Rakip takıma 2 serbest atış verilir ve oyun, ön alandaki (rakip saha) topu oyuna sokma çizgisinden başlar.

• Maçtan İhraç (Diskalifiye) Sınırları:

  • Bir oyuncu maç içinde 2 Taktiksel (DI) faul alırsa diskalifiye olur.

  • Bir oyuncu maç içinde 1 Sert (FL) faul alırsa doğrudan oyundan ihraç edilebilir (temasın şiddetine göre) veya 2 FL faul birikirse kesin olarak oyun dışı kalır.

  • Kombinasyon olarak; 1 DI + 1 FL faul alan bir oyuncu otomatik olarak maçtan ihraç edilir.

2. Güncellenen Anlık Tekrar Sistemi (IRS) Protokolleri

Hakemlerin videodan pozisyon izleme yetkileri, oyunun akışını bozmamak ve kritik anlarda doğru kararı vermek adına yeniden yapılandırılmıştır.

• Maçın Her Anında Yapılabilen İncelemeler:

  • Çember Müdahalesi (Goaltending): Hakemler bir faul düdüğü çaldıktan sonra, şutun inişte olup olmadığını veya çembere müdahale edilip edilmediğini maçın herhangi bir dakikasında IRS'ten inceleyebilir.

  • Şut Değeri ve Süre: Başarılı bir basketin 2'lik mi yoksa 3'lük mü olduğu veya şutun hücum süresi (24 saniye) bittikten sonra mı atıldığı maç boyu kontrol edilebilir.

• Son 2 Dakika ve Uzatmalarda Geçerli Kurallar:

  • Süre Bitimi ve Faul İlişkisi: Dördüncü çeyreğin veya uzatmaların son 2 dakikasında bir savunma faulü çalındığında, hakemler topun hücum oyuncusunun elinden faulden önce mi yoksa sonra mı çıktığını kontrol etmek için ekrana gidebilir.

  • Saha Dışı (Out) Kararları: Topun kimden çıktığına dair şüpheler sadece bu kritik son bölümlerde incelenebilir.

• Koç İtiraz Hakları (Head Coach's Challenge):

  • Koçlar, maç boyu sadece 1 kez hakem kararına itiraz (challenge) edebilirler.

  • Eğer koçun itirazı haklı çıkarsa (karar değişirse), koç itiraz hakkını kaybetmez ve maçın ilerleyen bölümlerinde 1 hak daha kazanır. Eğer haksız çıkarsa hakkı tamamen biter.

Yeni kuralların basketbol stratejilerine etkisi ve teknik faullerin yeni kategorileri, 2026 yılından itibaren modern basketbolun çehresini tamamen değiştirmiştir. Bu iki başlığın detayları şu şekildedir:

1. Yeni Kuralların Saha İçi Taktikleri ve Stratejilere Etkisi

Bu değişiklikler, özellikle oyunun hızını (tempo) ve koçların maç sonu yönetimlerini doğrudan etkilemektedir.

• Hızlı Hücum Taktiklerinin Değişmesi: Eski sistemdeki "Sportmenlik Dışı Faul" (U), takımlara 2 serbest atış ve kenardan topu oyuna sokma hakkı veriyordu. Bu ceza çok ağır olduğu için savunmalar hızlı hücumları kesmeye korkuyordu. Yeni Taktiksel Faul (DI) ise sadece 1 serbest atış ve topu oyuna sokma hakkı getiriyor. Bu durum, koçların "akıllıca faul yaparak" rakibin kolay turnikelerini veya smaçlarını durdurma stratejisini geri getirdi. Artık savunmalar taktiksel faulleri daha agresif kullanmaktadır.

• Şut Manipülasyonunun Bitmesi (Faul Alma Avcılığı): Geçmişte hücum oyuncuları, özellikle perdelemelerden çıkarken veya savunma yanlarından geçerken yapay bir şekilde kollarını yukarı kaldırıp (swing-through) faul almaya çalışıyordu. Yeni Şut Eylemi (AOS) kuralıyla, kolların ve omuzların potaya doğru net bir yükselme hareketi yapması şart koşuldu. Bu durum, oyuncuların artık faul almak için "oynamak" yerine, gerçekten basket atmaya odaklanmasını sağladı. Pivotların pota altındaki sahte şutlarla faul alma avantajı azaldı.

• Koç İtirazı (Challenge) Kumarı: Eğer koçun itirazı haklı çıkarsa hakkının yanmaması, koçları maçın başında veya ortasında daha cesur kararlar almaya itti. Koçlar artık haklı olduklarından emin oldukları kritik pozisyonlarda "hakkım biter" korkusu yaşamadan anında itiraz hakkını kullanabiliyor. Bu da maçın kırılma anlarında hakem hatalarının stratejik olarak önüne geçilmesini sağlıyor.

2. Teknik Faullerin Yeni Kategorileri (Detaylı İnceleme)

FIBA, bir teknik faul yüzünden yıldız oyuncuların ya da koçların çok kolay diskalifiye olmasını engellemek için teknik faulleri ikiye ayırdı. Artık her teknik faul, oyuncuyu ihraç sınırına (5 faul veya 2 teknik faul) aynı şekilde yaklaştırmıyor.

• Kategori 1 (Diskalifiye Sınırına Dahil Edilen Ağır İhlaller):

  • İçerik: Doğrudan sportmenliğe, saygıya ve oyunun bütünlüğüne zarar veren davranışlardır.

  • Örnekler: Rakibe veya hakeme karşı doğrudan taunting (alay etme/yüze karşı sevinme), flopping (faul simülasyonu/kendini yere atma), hakem kararlarına aşırı ve saygısız tepki göstermek.

  • Sınır: Bir oyuncu veya koç 2 adet Kategori 1 Teknik Faul alırsa doğrudan maçtan ihraç edilir.

• Kategori 2 (Diskalifiye Sınırına Dahil Edilmeyen İdari/Davranışsal İhlaller):

  • İçerik: Oyunun akışını bozan ancak hakeme veya rakibe hakaret içermeyen, daha çok sistemsel veya oyun disipliniyle ilgili ihlallerdir.

  • Örnekler: Sayı yedikten sonra topa dokunarak rakibin topu oyuna sokmasını geciktirmek (delay of game), smaç sonrası gösteriş amacıyla çembere gereksiz yere asılı kalmak, benchten izinsiz sahaya adım atmak.

  • Sınır: Bu fauller rakibe yine 1 serbest atış kazandırır ve oyuncunun toplam 5 faul limitine (kişisel faul olarak) yazılır. Ancak oyuncunun teknik faulden ötürü maçtan ihraç edilme cezasına etki etmez. Yani bir oyuncu 3 tane Kategori 2 teknik faul alsa bile (eğer toplam faul sayısı 5 olmadıysa) teknik faulden ötürü oyundan atılmaz.

Kaynak: FİBA