DEBRİYAJ EFSANESİ CAN ÇEKİŞİYOR: SÜRÜŞ KEYFİNİN SON KALESİ DÜŞTÜ MÜ?

DEBRİYAJ EFSANESİ CAN ÇEKİŞİYOR: SÜRÜŞ KEYFİNİN SON KALESİ DÜŞTÜ MÜ?

Babası, manuel vitesin tutkulu bir hayranıydı. Bu yüzden Alvaro Puig 90'ların başında ehliyet almaya hazırlandığında, babasının emektar BMW'sinde debriyajı kavramayı ve üç pedalı birden idare etmeyi öğrenmek zorundaydı. Kolay bir öğrenme süreci olmadı belki ama zamanla bu uğraş Puig için bir tutkuya dönüştü.

"Sürüş esnasında tüm kararları siz verirsiniz," diyor Puig. "Vitesi ne zaman değiştireceğinize, ne zaman debriyaja basacağınıza veya aracı ne zaman boşa alacağınıza siz karar verirsiniz."

Puig bu duyguyu o kadar çok sevdi ki bugün garajında manuel vitesli iki ayrı BMW bulunuyor. Eşinin otomatik vitesli Tesla’sının direksiyonuna geçmekten ise özellikle kaçınıyor. Otomatik şanzımanlı araçların bambaşka ve ruhsuz bir his verdiğini düşünen 52 yaşındaki Puig, "Dürüst olmak gerekirse biraz sıkıcı," ifadelerini kullanıyor.

Ancak Maryland’de yaşayan Puig gibi düşünen sürücüler artık birer istisna; hatta soyları tükenmek üzere olan bir azınlık. Resmi verilere göre, 2025 yılında ABD pazarı için üretilen yeni araçların yüzde 1'inden azı manuel vitesliydi. Kaydedilen bu %0,6'lık oran, otomotiv tarihinin en düşük seviyesi olarak kayıtlara geçti. 1980 yılında üretilen araçların %34,6'sının manuel şanzımana sahip olduğu düşünüldüğünde, yaşanan çöküşün boyutu çok daha net anlaşılıyor.

Otomobil Tutkunlarının Nostaljik Savaşı

Manuel vitesten uzaklaşma süreci onlarca yıldır devam ediyor. Nostalji yüklü bu klasik sürüş tecrübesinin yeni nesilde yeniden karşılık bulacağını uman otomobil sevdalıları ise bu gidişata uzun süredir üzüntüyle tanıklık ediyor. Ancak gelişen teknolojiler ve pazarın yeni dinamikleri, manuel vitesin popülaritesini her geçen gün yeni bir dip seviyeye çekiyor.

Günümüzde hem tüketiciler hem de üreticiler, vites geçişlerini saniyenin küçük bir diliminde son derece pürüzsüzce gerçekleştiren ve yüksek yakıt verimliliği sunan gelişmiş otomatik şanzımanları tercih ediyor. Gelişen bilgisayar teknolojileri sayesinde bugün ortalama bir yeni araç 7 vitesli olarak üretiliyor; bu sayı 1980'dekinin tam iki katı ve sıradan bir sürücünün manuel olarak yönetmek isteyeceğinden çok daha fazla kademe anlamına geliyor.

Diğer yandan, manuel vites talebinin yüksek olduğu sportif binek araçlar gözden düşerken, yerlerini neredeyse tamamı otomatik şanzımanla gelen heybetli SUV'lara bıraktı. Elektrikli ve otonom araçların hızla yaygınlaşması da bu süreci ivmelendirdi; nitekim her iki teknolojinin de manuel bir şanzımana ihtiyacı bulunmuyor.

Otomobil araştırma platformu Edmunds’un içgörü direktörü Ivan Drury, araçlarla olan ilişkimizin kökten değiştiğini vurguluyor. İnsanların artık yola odaklanmak yerine telefonlarıyla ilgilenmeyi seçtiğini belirten Drury, "Araç sizin için tekerlekli bir koltuğa dönüştükçe, vites değiştirme arzulama oranınız da o kadar düşüyor," diyor.

Avrupa'da da durum çok farklı değil. JATO Dynamics verilerine göre, 2001 yılında Avrupa’nın en büyük pazarlarındaki araç tescillerinin %91’i manuel vitesliyken, 2024’te bu oran %29’a kadar geriledi.

Dev Markalar Havlu Atıyor

Sektörün dev isimleri birer birer manuel şanzımana veda ediyor:

• Subaru; Legacy, Outback ve Forester'ın ardından Crosstrek modelinin de manuel versiyonunu üretimden kaldırdı.

• Volkswagen, ABD pazarındaki son manuel modeli Jetta GLI'nin üretimine bu yıl son vereceğini duyurdu.

• Toyota, efsanevi GR Supra'nın bu yılki üretiminin son olacağını açıklayarak manuel model sayısını üçe düşürdü.

• Honda, Accord'da manuel seçeneği sonlandırıp bu opsiyonu sadece iki Civic modeliyle sınırlandırdı.

• BMW, manuel model sayısını dörde kadar indirdi ve Z4'ün üretimini bitirdi. Şirket ayrıca Mini markasında manuel vites üretimini tamamen durdurdu.

Tüm bu pes edişlerin arasında tek aykırı ses Ford’dan geldi. Ford CEO’su Jim Farley, efsanevi Mustang modelinde manuel vitesten vazgeçmeyeceklerini vurgulayarak, "Manuel vitesli Mustang'den ancak soğumuş ve cansız ellerimizden alındığında vazgeçilir," sözleriyle tutkunların yüreğine su serpti. Mustang, pazarda hâlâ manuel vites seçeneği sunan yaklaşık iki düzine modelden biri olarak direnmeye devam ediyor.

Unutulan Bir Yaşam Becerisi

Bir dönem Car and Driver dergisinin "Save the Manuals!" (Manuel Vitesleri Kurtarın!) kampanyasıyla harekete geçirmeye çalıştığı kitle, plak koleksiyoncuları gibi sadık bir pazar oluştursa da rakamlar acı gerçeği ortaya koyuyor. Yapılan araştırmalara göre Amerikalıların sadece %60'ı manuel vitesli araç kullanmayı biliyor. Bu oran Boomer kuşağında %83 iken, Z kuşağında %39'a kadar geriliyor.

Alvaro Puig bu durumun somut bir örneğini geçen yıl bir otelin valesine aracını teslim ederken yaşadı. Valenin sürücü koltuğuna geçip vites kolunu gördüğündeki şaşkınlığını ve ardından vazgeçerek aracı boşa alıp kendi kendine süzülmeye bıraktığını lobiden izledi.

"Bu artık kaybolmakta olan bir beceri," diyor Puig. Yine de kendisi bu geleneği yaşatmakta kararlı. Yirmili yaşlardaki iki kızına da manuel araç kullanmayı öğreten Puig, kızlarından birinin üniversite başvuru mektubunda bu deneyimden bahsettiğini gururla anlatıyor:

"Bir baba olarak en çok gurur duyduğum anlardan biriydi."

Kaynak: TWP