Avustralya hakkında her şey buraya...

Bir adam altın bulduğunu sandı, ancak topraktan çıkardığı kaya Dünya'dan çok daha eskiydi

Mayıs 2015'te, Victoria eyaletindeki küçük Maryborough kasabasında yaşayan David Hole, kasabanın yaklaşık iki kilometre dışındaki Maryborough Bölge Parkı'nın sarı killi toprağında metal dedektörüyle arama yaparken güçlü bir sinyal aldı. Toprağı kazıp çıkardığı kaya; ağır, kırmızımsı renkli ve yaklaşık bir ayakkabı kutusu büyüklüğündeydi; yüzeyi ise daha önce hiçbir taşta görmediği türden çukurlar ve girintilerle kaplıydı. Maryborough, altın arayıcılarının topraktan binlerce külçe altın çıkardığı, Victoria'nın 19. yüzyıldaki altın hücumu bölgesinin tam merkezinde yer alıyordu.

Bulunduğu konumu göz önüne alan Hole, dedektörünün onu nihayet altına yönlendirdiğini varsaydı. Kırmızımsı kabuğunun içinde bir yerlerde bir altın külçesi saklı olduğuna inanarak kayayı evine götürdü ve bu teorisini test etmekten hiç çekinmedi. Kaya, kendi boyutundaki bir nesneden beklenmeyecek kadar yoğundu; yüzeyindeki izler ve şekillenmiş yapı, altında değerli bir şeyin gizli olduğuna dair şüphesini daha da güçlendiriyordu.

Takip eden aylarda Hole önce bir kaya testeresi denedi, ardından yüzeyinde kıvılcımlar çıkmasına rağmen hiçbir iz bırakmayan bir avuç taşlama makinesine geçti. Kayayı delmeye çalıştı. Asitte bekletti. Sonunda elindeki balyozu tüm gücüyle kayaya indirdi; ancak ScienceAlert'in haberine göre balyoz, kayada en ufak bir çatlak bile oluşturmadan geri sekti. O kırmızımsı kabuğun içinde her ne varsa, sıradan bir taşın yapısına sahip değildi ve kaya yıllarca Hole'un mülkünde, açılmamış bir halde durdu.

Melbourne Müzesi'ne Yapılan Bir Ziyaret Gizemi Çözüyor

Bulduğu şeyin ne olduğunu merak etmeye devam eden Hole, sonunda 2018'de kayayı arabasıyla Melbourne Müzesi'ne götürdü ve jeoloji bölümüne teslim etti. Bu, müze personeli için alışılmadık bir ziyaret değildi. Halktan kişiler sık sık şüpheli göktaşları getiriyordu ve bunların neredeyse tamamı, sıra dışı şekillere veya renklere sahip sıradan yeryüzü taşları çıkıyordu. Müze personelinin bunlar için kullandığı bir terim bile vardı: "meteor-wrong" (yani göktaşı sanılan sıradan taşlar).

Jeolog Dermot Henry, bu konuda değerlendirme yapabilecek en yetkin isimlerden biriydi. Müzede geçirdiği 37 yıl boyunca, ziyaretçilerin göktaşı olduğuna inanarak getirdiği taşları incelemişti ve bu süre zarfında getirilen örneklerden sadece ikisi gerçek göktaşı çıkmıştı. Sonuçta, Hole’un bulduğu kaya bu ikisinden biri olacaktı.

Henry ve meslektaşı jeolog Bill Birch, kayanın dokusunu neredeyse anında fark ettiler. Henry, "Yontulmuş, çukurcuklu bir görünümü vardı," diyerek, bir nesne Dünya atmosferinden geçerken yanması ve hava akımının yüzeyini şekillendirip dış kısmını eritmesiyle oluşan "regmaglipt" (regmaglypt) desenini tarif etti. Fotoğraflama ve kalıp alma işlemlerinin ardından ikili, örneği tartıp ölçtü: 17 kilogram ağırlığında; 38,5 x 14,5 x 14,5 santimetre boyutlarındaydı.

Kayanın alışılmadık ağırlığı bir diğer önemli ipucuydu. O boyuttaki sıradan bir Dünya kayası ele alındığında bu kadar ağır hissettirmemeliydi; boyut ve kütle arasındaki bu uyumsuzluk, jeologları Hole'un üç yıldır peşinde olduğu açıklamadan çok farklı bir sonuca yönlendiren ipuçlarından biriydi.

Kondrüller ve Demir İçeriği Meteorit Olduğunu Doğruluyor

Jeologlar kayanın içini incelemek için, onun yoğun dış kabuğunu kesebilecek tek alet olan elmas uçlu bir testere kullandılar. Kesit; erken güneş sistemindeki ön gezegen diski içinde bulunan tozun, mikro yerçekimi ortamında hızla ısınıp ardından soğumasıyla oluşan yapılar olan "kondrül" (chondrule) adlı minik, küresel mineral damlacıklarını ortaya çıkardı. Kondrüller Dünya'da oluşan kayalarda bulunmaz; dolayısıyla bunların varlığı, örneğin güneş sisteminin oluşumuna dair ilkel malzemeyi koruyan bir meteorit türü olan "kondrit" olduğunu doğruladı.

Laboratuvar analizleri kayayı "H5 tipi sıradan kondrit" olarak sınıflandırdı. Buradaki "H" harfi, ağırlıkça yaklaşık yüzde 25 ila 30 oranındaki yüksek toplam demir içeriğini ifade eder. "5" rakamı ise kayanın önemli ölçüde termal başkalaşıma (metamorfizmaya) uğradığını; yani daha büyük bir ana asteroidin parçasıyken ısı etkisiyle kondrüllerinin kısmen yeniden kristalleştiğini ve minerallerinin homojenleştiğini gösterir.

Tarihi kayıtlar, bu zaman aralığına dair olası bir ipucu sunuyor. Maryborough bölgesindeki yerel haberlerde, 1889 ile 1951 yılları arasında çeşitli meteor gözlemlerinden bahsediliyor. Araştırmacılar, söz konusu göktaşının bu gözlemlerden herhangi biriyle doğrudan bağlantılı olduğunu kesin olarak doğrulayamasalar da, zamanlama radyometrik tarihleme sonuçlarıyla uyumluluk gösteriyor; bu da göktaşının düşüşüne, Hole onu topraktan çıkarmadan çok daha önce tanık olunmuş ve olayın sonradan unutulmuş olma ihtimalini gündeme getiriyor.

Victoria'da Herhangi Bir Altın Kütlesinden Daha Nadir

Maryborough göktaşı, Victoria eyaletinde kayda geçen sadece 17. göktaşı olma özelliğini taşıyor. Buna karşılık, Victoria'nın "Goldfields" (Altın Sahaları) bölgesi, 19. yüzyıldaki altına hücum döneminin başlamasından bu yana binlerce altın kütlesi (külçesi) vermiştir; araştırmacılar, bu bulgunun Hole'un başlangıçta aramaya koyulduğu altından neden daha önemli olduğunu açıklarken işte bu büyük sayısal farka dikkat çekiyorlar.

Bu bulgu aynı zamanda, daha önce belgelenmiş Victoria göktaşlarının yer aldığı kısa listeye de ekleniyor. Bundan önce bulunan son örnek, 1995 yılında Gippsland'deki Willow Grove'da ortaya çıkarılan demir-nikel alaşımlı bir göktaşısıydı. En son doğrulananı ise Ballarat göktaşısıdır; 1860'larda keşfedilmesine rağmen resmen tanımlanması ancak 2002 yılında gerçekleşmiştir. Bazalt tabakasının altındaki nehir çakıllarına gömülü halde bulunduğu için "fosil" göktaşı olarak kabul edilen bu örnek, halen müzenin "Dinamik Dünya" (Dynamic Earth) sergisinde ziyaretçilerin beğenisine sunulmaktadır.

Henry, "Göktaşları, uzay araştırmalarının en düşük maliyetli yöntemini sunar," diyerek bu tür örneklerin; Dünya'nın kendi tarihi de dahil olmak üzere güneş sisteminin yaşı, oluşumu ve kimyasal yapısına dair ipuçları barındırdığını açıklıyor.

Söz konusu göktaşı artık, üzerinde kapsamlı araştırmalar yapılmış Murchison göktaşı da dahil olmak üzere 400'den fazla örneği barındıran Museums Victoria (Victoria Müzeleri) koleksiyonunun bir parçası. Göktaşı, Henry'nin ziyaretçilere göktaşlarını anlatan ücretsiz bir konuşma yaptığı Ulusal Bilim Haftası da dahil olmak üzere, Melbourne Müzesi'nde halkın ziyaretine açıldı.

Testereye, taşlama makinesine, aside ve balyoz darbesine direndikten sonra nihayetinde erken dönem güneş sistemine ait bir parça olduğunu ortaya koyan bu kayayı görmek isteyen herkes için, göktaşı bugün hala müzenin halka açık sergilerinin bir parçası olarak yerini koruyor.

Kaynak: DG