Stanfordlı bilim insanları, kıkırdağı yeniden büyütmenin ve artriti tersine çevirmenin bir yolunu buldu

Stanfordlı bilim insanları, kıkırdağı yeniden büyütmenin ve artriti tersine çevirmenin bir yolunu buldu

Dünya genelinde milyonlarca insan; eklem ağrısı, sertlik ve hareket kısıtlılığına neden olan bir rahatsızlık olan artrit ile yaşamaktadır. On yıllar boyunca tedaviler, altta yatan hasarı onarmaktan ziyade öncelikle semptomları yönetmeye odaklanmıştır.

Şimdi ise Stanford Medicine araştırmacıları, eklem sağlığı hizmetlerinin geleceğini değiştirebilecek bir keşfi duyurdu: Aşınmış kıkırdağı yenileyebilen ve hatta yaralanma sonrasında artrit gelişimini önleyebilen bir tedavi yöntemi.

Yaşlanan Eklemler İçin Potansiyel Bir Çığır Açıcı Gelişme

Kıkırdak, eklemlerin içindeki kemik uçlarını kaplayan pürüzsüz ve koruyucu bir dokudur. Dizlerin, kalçaların, omuzların ve diğer eklemlerin sürtünmesiz bir şekilde hareket etmesini sağlar. Ne yazık ki kıkırdak, bir kez hasar gördüğünde kendini onarma konusunda çok sınırlı bir yeteneğe sahiptir.

İnsanlar yaşlandıkça veya bağ yırtılması gibi yaralanmaların ardından kıkırdak kademeli olarak bozulur. Bu süreç genellikle artritin en yaygın türü olan osteoartrite yol açar. Mevcut tıbbi tedaviler ağrı ve iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir; ancak kaybedilen kıkırdağı geri kazandırabilen veya hastalığın ilerlemesini durdurabilen onaylanmış bir ilaç bulunmamaktadır.

Yeni çalışma, bu durumun nihayet değişebileceğini gösteriyor.

Sorunun Arkasındaki Protein

Araştırmacılar, dokular yaşlandıkça miktarı artan 15-PGDH adlı bir proteine odaklandılar. Bu protein, zamanla doku fonksiyonlarının azalmasına katkıda bulunan ve "gerozim" (gerozymes) olarak bilinen, yaşa bağlı moleküller grubuna aittir.

Stanford ekibi, yaşlı farelerin kıkırdağındaki 15-PGDH seviyelerinin, genç hayvanlara kıyasla kabaca iki kat daha yüksek olduğunu keşfetti. Bu durum, bilim insanlarını söz konusu proteinin engellenmesinin dokunun yenilenme yeteneğini geri kazandırıp kazandıramayacağını araştırmaya yöneltti.

Farelerde Dikkat Çekici Kıkırdak Yenilenmesi

Teoriyi test etmek amacıyla araştırmacılar, yaşlı farelere 15-PGDH aktivitesini baskılayan bir ilaç uyguladılar. Bazı hayvanlara tüm vücudu etkileyen enjeksiyonlar yapılırken, diğerlerine doğrudan diz eklemine enjeksiyon yapıldı.

Sonuçlar beklentilerin ötesindeydi.

Yaşla birlikte incelen ve zayıflayan kıkırdak, önemli ölçüde daha kalın ve sağlıklı bir şekilde yeniden büyüdü. Testler, yenilenen dokunun düşük kaliteli yara dokusu benzeri bir kıkırdak değil, normal eklem fonksiyonu için gerekli olan gerçek eklem kıkırdağı olduğunu gösterdi.

Araştırmacılar yenilenme düzeyini "çarpıcı" olarak nitelendirdi ve bu sonucun, daha önceki birçok kıkırdak onarım yaklaşımıyla bildirilenlerden daha üstün olduğunu belirtti.

Yaralanma Sonrası Artriti Önleme

Ekip ayrıca, tedavinin travmatik yaralanmalar sonrasında eklemleri koruyup koruyamayacağını da araştırdı. En yaygın spor yaralanmalarından biri olan ön çapraz bağ (ÖÇB) yırtıklarını taklit eden bir fare modeli kullanan araştırmacılar, tedavi uygulanan hayvanlarda osteoartrit gelişme olasılığının çok daha düşük olduğunu tespit etti. Tedavi edilmeyen farelerde yüksek 15-PGDH seviyeleri görüldü ve bu farelerde yaralanmanın ardından hızla artrit gelişti.

Tedavi edilen fareler yalnızca daha sağlıklı kıkırdak yapılarını korumakla kalmadı, aynı zamanda hareket kabiliyetlerinde iyileşme gösterdi ve yaralı uzuvlarına daha fazla ağırlık verdi; bu da genel eklem fonksiyonunun daha iyi olduğunu ortaya koydu.

Farklı Bir Yenilenme Türü

En şaşırtıcı bulgulardan biri, kıkırdağın nasıl yenilendiğiyle ilgiliydi.

Bilim insanları başlangıçta onarım sürecinde kök hücrelerin önemli bir rol oynamasını bekliyordu. Ancak bunun yerine, kondrosit olarak bilinen mevcut kıkırdak hücrelerinin daha genç bir duruma geri döndüğü görüldü. Bu hücreler gen aktivitelerini değiştirerek iltihaplanmayı azalttı ve sağlıklı kıkırdak bileşenlerinin üretimini artırdı.

Bu durum, hasarlı kıkırdağın kök hücre tedavilerine ihtiyaç duymadan, uygun koşullar altında kendini onarabileceğini düşündürmektedir.

İnsan Kıkırdağında da Benzer Umut Verici Bulgular

Araştırmacılar ayrıca bu tedaviyi, diz protezi ameliyatı geçiren hastalardan alınan kıkırdak örnekleri üzerinde de test ettiler.

15-PGDH inhibitörüne yalnızca bir hafta maruz bırakılan insan dokusunda, kıkırdağı tahrip eden hücrelerin azaldığı ve yeni kıkırdak oluşumuna dair belirtilerin arttığı gözlemlendi. Elde edilen bulgular, farelerde gözlemlenen biyolojik mekanizmanın insanlar üzerinde de işe yarayabileceğine işaret ediyor.

Tedavi henüz artrit hastaları üzerinde denenmemiş olsa da, bu erken aşama sonuçları, söz konusu yaklaşımın gelecekte klinik tıpta uygulanabilir bir yönteme dönüşebileceğine dair umut verici bir işaret sunuyor.

Sırada Ne Var?

İlacın ağızdan alınan bir versiyonu, yaşa bağlı kas zayıflığına yönelik klinik çalışmalarda halihazırda değerlendirilmektedir. Araştırmacılar, kıkırdak yenilenmesi ve artrit üzerine odaklanan benzer çalışmaların yakın gelecekte başlayabileceğini umuyor.

Gelecekteki insan deneyleri başarılı olursa, bu tedavi eklem hastalıklarının çözümünde tamamen yeni bir strateji sunabilir. Doktorlar bir gün, sadece ağrıyı hafifletmekle kalmayıp hasarlı kıkırdağı onarabilir, yaralanma sonrası artrit gelişimini önleyebilir ve potansiyel olarak diz ve kalça protezi ameliyatlarına duyulan ihtiyacı azaltabilirler.

Artrit Tedavisinde Yeni Bir Dönem mi?

Tedavinin hastalara ulaşması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulsa da, elde edilen bulgular son yıllarda artrit araştırmalarında kaydedilen en umut verici gelişmelerden birini temsil ediyor.

Eklem ağrısı çeken milyonlarca insan için, hasarlı eklemleri değiştirmek yerine kıkırdağı yenileme olasılığı, gelecekte artrit tedavisinin nasıl yapılacağını kökten değiştirebilir. Bir zamanlar geri döndürülemez kabul edilen hasarların onarılabilir hale gelmesi, daha sağlıklı ve uzun ömürlü eklemlere giden kapıyı aralayabilir.

Kaynak: WI