Hantavirüs Nedir? Nasıl Bulaşır? Nasıl Yayılır?

Hantavirüs Nedir? Nasıl Bulaşır? Nasıl Yayılır?

Hantavirüs, genellikle kemirgenler (fareler, sıçanlar) tarafından taşınan ve insanlarda ciddi, bazen de ölümcül olabilen hastalıklara yol açan bir virüs ailesidir. Özellikle akciğerleri veya böbrekleri hedef alan iki ana klinik tabloya neden olur.

İşte hantavirüsün ne olduğu, nasıl bulaştığı ve nasıl yayıldığına dair bilmeniz gerekenler:

1. Hantavirüs Nedir ve Hangi Hastalıklara Yol Açar?

Hantavirüsler, kendilerini taşıyan kemirgen türüne ve coğrafyaya bağlı olarak başlıca iki ciddi hastalığa yol açar:

• Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS): Genellikle Kuzey ve Güney Amerika'da görülür. Doğrudan akciğerleri hedef alır; ağır solunum yetmezliğine yol açar ve ölüm oranı oldukça yüksektir.

• Böbrek Sendromlu Kanamalı Ateş (HFRS): Genellikle Avrupa ve Asya'da (Avrasya) yaygındır. Böbrek yetmezliğine, düşük tansiyona ve iç kanamalara neden olabilir.

2. Hantavirüs Nasıl Bulaşır? (İnsanlara Geçiş Yolları)

Hantavirüsler insanlara doğrudan kemirgenlerin (tarla fareleri, geyik fareleri, çizgili tarla fareleri vb.) salgıları yoluyla bulaşır. Virüsü taşıyan kemirgenler kendileri hastalanmazlar ancak virüsü ömür boyu çevreye yayarlar.

Bulaşma yolları şunlardır:

• Hava Yoluyla (Aerosolizasyon - En Yaygın Yol): Kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğü kuruduğunda, bu atıklar toza dönüşür. Bu tozlar süpürme, temizlik veya havalandırma sırasında havaya kalktığında, insanlar bu virüslü havayı soluyarak enfekte olurlar.

• Doğrudan Temas: Virüslü kemirgen dışkısına, idrarına veya yuva malzemelerine çıplak elle dokunup, ardından elleri yıkamadan ağza, burna veya gözlere götürmek.

• Isırılma: Enfekte bir kemirgenin bir insanı doğrudan ısırması (nadir görülen bir durumdur).

• Besin Yoluyla: Virüs bulaşmış kemirgen salgılarıyla kirlenmiş yiyecek veya içeceklerin tüketilmesi.

3. Nasıl Yayılır? (Çevresel Yayılım)

Hantavirüs, grip gibi insandan insana kolayca yayılan bir virüs değildir. Çok nadir istisnalar dışında (Güney Amerika'daki bazı spesifik "Andes virüsü" vakaları hariç), insandan insana bulaşmaz. Virüsün doğadaki yayılım döngüsü şu şekildedir:

• Kemirgen Popülasyonu: Doğadaki kemirgenler virüsü birbirlerine ısırıklar veya ortak yaşam alanları yoluyla yayarlar. Kemirgen nüfusu arttıkça, virüsün doğadaki yoğunluğu da artar.

• Kapalı ve Bakımsız Alanlar: Uzun süre kapalı kalmış kulübeler, depolar, bodrumlar, ahırlar veya tavan araları kemirgenlerin yuva yapması için idealdir. Bu alanlarda biriken ve kurumuş kemirgen atıkları, virüsün yayılması için en riskli merkezlerdir.

• Kırsal ve Ormanlık Alanlar: Kampçılık, orman işçiliği, tarım veya kırsal bölgelerde yapılan temizlik çalışmaları, insanların virüsün yayılım alanına girmesine neden olur.

Korunmak İçin Ne Yapılmalı?

Özellikle bodrum, depo veya eski kulübe gibi alanları temizlerken maske ve eldiven takılmalıdır. Bu alanlar kuru kuruya süpürülmemeli (toz kaldırmamak için), önce çamaşır sulu su veya dezenfektan sıkılarak ıslatılmalı, ardından temizlenmelidir. Ev ve iş yerlerinde kemirgen kontrolü sağlamak en etkili korunma yöntemidir.

Bir kruvaziyer gemisinde şüpheli bir salgında 3 kişinin ölmesinin ardından hantavirüs hakkında bilinmesi gerekenler

Atlantik Okyanusu'ndaki bir kruvaziyer gemisinde, üç hafta içinde üç yolcunun hayatını kaybettiği bir salgının arkasında, kemirgenler tarafından taşınan hantavirüsün olduğu düşünülüyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), iki hantavirüs vakasının doğrulandığını ve beş şüpheli vakanın bulunduğunu açıkladı. Hondius keşif gemisinin işletmecisi Oceanwide Expeditions ise, bir yolcunun Johannesburg'da yoğun bakımda olduğunu ve gemideki iki mürettebat üyesinin solunum yolu belirtileri gösterdiğini bildirdi.

Gemide, yaklaşık iki düzine farklı ülkeden gelen 87 sağ kalan yolcu ve 61 mürettebat üyesi bulunuyor.

Hantavirüs normalde enfekte kemirgenlerin idrarı veya dışkısıyla temasa bağlı olsa da, nadir durumlarda insanlar arasında da yayılabilir; DSÖ yetkilileri, Hondius vakasında da muhtemelen böyle bir bulaşmanın gerçekleştiğini düşünüyor. İşte bu hastalık hakkında bilinmesi gerekenler:

Kutup koşullarına uygun donanıma sahip bir keşif gemisi olan Hondius, 1 Nisan'da Arjantin'in Ushuaia kentinden yola çıkarak Güney Atlantik'i kapsayan bir yolculuğa çıktı. Geminin seyahat programında Antarktika, Güney Georgia, Nightingale Adası, Tristan da Cunha, St. Helena ve Ascension Adası gibi uzak ve ekolojik açıdan çeşitlilik arz eden bölgeler yer alıyordu.

Oceanwide Expeditions ve DSÖ tarafından paylaşılan ayrıntılar, yaklaşık bir hafta sonra başlayan ve endişe verici bir seyir izleyen olaylar zincirini gözler önüne seriyor.

Hastalık belirtileri 6 Nisan'da, Hollandalı bir adamda ateş, baş ağrısı ve hafif ishal şikayetlerinin ortaya çıkmasıyla başladı. DSÖ'nün aktardığına göre, adam solunum yolu belirtileri geliştirdikten sonra 11 Nisan'da hayatını kaybetti; ancak kendisine herhangi bir mikrobiyolojik test yapılmadı. Gastrointestinal (sindirim sistemi) belirtiler gösteren eşi, Güney Atlantik Okyanusu'nda yer alan uzak bir ada bölgesi olan St. Helena'da, kocasının cenazesinin gemiden indirilmesi sırasında ona eşlik etti. Kadın, uçakla Johannesburg'daki bir hastaneye sevk edildi ve 26 Nisan'da orada yaşamını yitirdi. DSÖ, kadının vakasının 4 Mayıs'ta hantavirüs enfeksiyonu olarak doğrulandığını bildirdi.

Gemide bulunan İngiliz bir erkek yolcu ise 24 Nisan'da nefes darlığı ve zatürre belirtileri gösterdiğini bildirdi. 27 Nisan'da, Güney Atlantik'teki Ascension Adası'ndan tıbbi tahliye yoluyla Güney Afrika'ya götürülen yolcuda hantavirüs tespit edildi. Oceanwide Expeditions Pazartesi günü yaptığı açıklamada, söz konusu yolcunun yoğun bakım ünitesinde, kritik ancak stabil bir durumda bulunduğunu belirtti. Cumartesi günü, 28 Nisan'da başlayan zatürre benzeri semptomları olan Alman uyruklu üçüncü bir yolcu hayatını kaybetti. Ölüm nedeni henüz belirlenmedi.

Yolcuların 19'u İngiliz, 17'si Amerikalı, 13'ü İspanyol ve sekizi Hollandalı. Mürettebat üyelerinin yarısından fazlası Filipinli uyruklu.

Hantavirüsler, ciddi hastalıklara ve ölüme neden olabilen bir virüs ailesidir. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine göre, çoğunlukla kemirgenler tarafından yayılırlar ve Batı Yarımküre'de daha yaygın olan hantavirüs pulmoner sendromuna (HPS) ve çoğunlukla Avrupa ve Asya'da bulunan hemorajik ateş ve böbrek sendromuna (HFRS) neden olabilirler. Her ikisi de şiddetli ve potansiyel olarak ölümcüldür.

Enfekte kemirgenlerin dışkılarıyla temas yoluyla, genellikle havalandırılmayan alanlara girerken veya temizlerken solunum yoluyla bulaşabilir. Kişiden kişiye bulaşma nadirdir, ancak gemi yolculuğunun başladığı Arjantin'de bulunan Andes virüsü adı verilen bir virüs türünde bulaşma meydana gelmiştir.

Salı günü yapılan bir bilgilendirme toplantısında, DSÖ bulaşıcı hastalık epidemiyoloğu Maria Van Kerkhove, yetkililerin Hondius gemisindeki hantavirüsün Andes virüsü olduğuna ve yakın temas yoluyla insandan insana bulaştığına inandığını söyledi. DSÖ'nün "çalışma varsayımı"nın, ilk hastanın ve eşinin Arjantin'de gemiye binmeden önce virüsle temas etmiş olmaları olduğunu belirten Van Kerkhove, "henüz tam bir tabloya sahip değiliz" dedi.

Belirtiler genellikle virüsle ilk temastan bir ila sekiz hafta sonra ortaya çıkmaya başlar.

HPS akciğerleri etkiler ve başlangıçta yorgunluk, ateş ve kas ağrılarına, ardından öksürük ve nefes darlığına neden olabilir. Amerikan Akciğer Derneği'ne göre, virüs solunduktan sonra akciğerlere ulaşabilir ve akciğerlerdeki küçük kan damarlarını kaplayan hücreleri enfekte ederek sıvının içeri girmesine ve nefes almayı zorlaştırmasına neden olabilir.

CDC'ye göre, solunum semptomları geliştiren kişilerin %38'i bu hastalıktan ölmektedir.

HFRS daha az ölümcül ancak yine de ciddidir. Böbrekleri etkiler ve baş ağrısı, sırt ve karın ağrısı, ateş, mide bulantısı ve bulanık görmeye neden olur. Daha sonraki belirtiler arasında düşük tansiyon, iç kanama ve böbrek yetmezliği bulunur. Ölüm oranları %1'den az ile %15'e kadar değişmektedir.

Hantavirüsler dünyanın dört bir yanında bulunur; ancak salgınlar nadirdir. 1993 yılında, Güneybatı bölgesinden kaynaklanan ve ciddi solunum yolu rahatsızlığına yol açan gizemli bir salgın, yaklaşık 30 kişinin ölümüne neden oldu. The Washington Post'un haberine göre bu ölümler, Amerika kıtasında insanlarda görülen hantavirüs hastalığının belgelenmiş ilk vakalarıydı ve o tarihten bu yana benzer ölçekteki başka salgınların önlenmesine yardımcı olan bir halk sağlığı müdahalesini tetikledi.

Geçtiğimiz yıl, piyanist ve aktör Gene Hackman'ın eşi Betsy Arakawa'nın ölüm nedeni olarak hantavirüs gösterildi.

CDC'nin hastalığı izlemeye başladığı 1993 yılı ile 2023'ün sonu arasında, Amerika Birleşik Devletleri'nde laboratuvarca doğrulanmış 890 hantavirüs vakası kaydedilmiştir. Bu vakaların yüzde 90'ından fazlası Mississippi Nehri'nin batısında meydana gelmiştir. Amerikan Akciğer Derneği'nin bildirdiğine göre, hastalık genellikle inşaat, haşere kontrolü, temizlik ve tarım işleri gibi alanlarda çalışan ve mesleki maruziyet riski taşıyan kişilerle ilişkilendirilmektedir.

Amerikan Mikrobiyoloji Derneği tarafından yapılan bir incelemeye göre, küresel çapta her yıl 150.000'e varan sayıda HFRS vakası görülebilmektedir.

Tedavi seçenekleri sınırlı olduğundan, hastalığa karşı en iyi korunma yolu kemirgenlerle temastan kaçınmak ve bu hayvanların dışkılarını temizlerken yüze tam oturan bir N95 maskesi takarak gerekli özeni göstermektir. Sağlık yetkilileri ayrıca, parçacıkların havaya karışmasını önlemek amacıyla, kontamine olmuş alanların elektrikli süpürgeyle temizlenmesi veya süpürülmesi işlemine karşı uyarıda bulunmaktadır.

Van Kerkhove, semptom gösteren iki mürettebat üyesinin, tedavileri için Hollanda'ya tıbbi tahliye edilmek üzere hazırlandığını belirtti. Bu işlemin ardından gemi; gemideki yolculara yönelik risk değerlendirmesini de içeren kapsamlı bir incelemenin yapılması amacıyla Kanarya Adaları'na doğru yoluna devam edecek. Bu süre zarfında, yürürlükteki hijyen protokolleri çerçevesinde, yolcuların kabinlerinde kalmaları istenmektedir.

Johannesburg'da hayatını kaybeden kadını taşıyan uçaktaki yolcular için de temas takibi çalışmaları yürütülmektedir. Ancak Van Kerkhove, DSÖ'nün halk sağlığına yönelik genel riski "düşük" düzeyde değerlendirdiğini ifade etti.

Kaynak: TWP