Arkeoloji dünyasını sarsan yeni araştırma: Firavunlar inşa mı etti, yoksa miras mı kondu?

Arkeoloji dünyasını sarsan yeni araştırma: Firavunlar inşa mı etti, yoksa miras mı kondu?

İnsanlık tarihinin başlangıcı on binlerce yıl geriye mi çekiliyor?

Tartışmalı bir araştırma, Gize Piramidi'nin sandığımızdan 10 bin yıl daha eski olduğunu öne sürüyor

Tartışmalı yeni bir çalışma, Gize Piramidi'nin sandığımızdan çok daha eski olabileceğini öne sürdü. Bu iddia şüphesiz insanların dikkatini çekecek olsa da, konuya şüpheyle yaklaşmak için pek çok neden mevcut.

Söz konusu zaman ölçeklerini zihinde canlandırmak, başlı başına oldukça zor bir iştir. Örneğin, Kleopatra'nın (MÖ 69 doğumlu), Gize Piramidi'nin inşasından (yaklaşık MÖ 2600) ziyade, iPhone'un icadına (2007'de piyasaya sürüldü) zaman olarak daha yakın bir dönemde yaşadığı sıklıkla dile getirilir. Piramitler —ve özellikle Firavun Khufu'nun mezarı— inkar edilemez derecede eskidir.

Bazılarına göre ise piramit, bu haliyle yeterince eski sayılmaz. Piramitlerin çok daha eski olduğunu; örneğin uzaylılar tarafından olmasa bile, kadim ve ileri teknolojiye sahip bir medeniyet tarafından inşa edildiğini iddia eden pek çok komplo teorisi mevcuttur.

Henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş yeni bir çalışmada, Bologna Üniversitesi'nden bir mühendis; yapının yüzeyindeki aşınmayı (erozyonu) inceleyerek, Gize Piramidi'nin sanılandan daha eski olduğuna dair kanıtlar bulduğuna inanıyor.

Piramitler, bugün gördüğümüz halleriyle, inşa edildikleri dönemdeki görünümlerini yansıtmamaktadır. Gördüğünüz o devasa taş bloklar, bir zamanlar kireçtaşından yapılmış "dış kaplama taşlarının" altında gizliydi; bu kaplama, yapıya pürüzsüz ve parlak bir görünüm kazandırıyordu. Bu kaplama taşları, yüzyıllar içinde kademeli olarak sökülüp başka inşaat işlerinde kullanılmak üzere götürüldü ve böylece altlarında yatan bloklar gün yüzüne çıktı. Piramidin taban kısmında bu taşlardan bazıları hâlâ durmaktadır; zira üzerlerini örten kum tabakası ve gömülü olmayan diğer taşlara erişimin daha kolay olması, bu taşların sökülüp götürülmesini engellemiştir.

Alberto Donini çalışmasında, "Kaplama taşlarının altında kalmış olan blokların yüzeyindeki aşınma miktarını ölçtüm ve bu değeri, anıtın inşa edildiği dönemde yerlerine konulduklarından bu yana atmosferik etkenlere maruz kalmış olan bitişik bloklardaki aşınma miktarıyla kıyasladım," diye yazıyor.

"Aşınma sonucu yüzeyden kopup ayrılan malzeme hacmi, aşındırıcı süreçlere maruz kalma süresiyle orantılı olmalıdır. Dolayısıyla, bu iki tür aşınma arasındaki orandan yola çıkarak, yapının inşa edildiği tarihe dair makul bir tahmin yürütmek mümkün hale gelmektedir." Donini, altındaki taşın belirli bir süre boyunca açıkta kaldığını bildiğimiz bölgelerdeki aşınmayı incelemeye çalışmış; bu bölgelerdeki aşınmayı, söz konusu zaman diliminin belirsiz olduğu bölgelerdeki aşınmayla kıyaslamıştır. Neyse ki, bu dış kaplama taşlarından bazılarının ne zaman söküldüğünü biliyoruz; zira bunların bir kısmı Kahire'deki binaların inşasında kullanılmıştır.

Piramit üzerindeki yıpranma izlerini inceleyen ve istatistiksel bir modelden yararlanan Donini, Gize'deki Büyük Piramit'in MÖ 8.954 ile MÖ 36.878 yılları arasına tarihlendirilme olasılığının %68,2 olduğunu ve ortalama tarihin MÖ 22.916'ya denk geldiğini sonucuna varmıştır.

Donini, "Elde edilen tarih aralıkları her ne kadar geniş olsa da, varılan sonuçlar, resmi arkeolojik tarihlendirme olan MÖ 2.560 yılına dair olasılığın düşük olduğunu göstermektedir. Bu nedenlerden ötürü, Akhet Khufu piramitlerinin kökeninin yaklaşık MÖ 23.000 yılına dayandığı kuvvetle muhtemeldir," diye yazmaktadır.

"Dolayısıyla, Firavun Keops'un, Khufu piramidini yalnızca restore etmiş ve eserin inşasını kendisine mal etmiş olması akla yatkın bir ihtimaldir. Khufu piramidi üzerinde gerçekleştirilen Göreceli Aşınma Ölçümleri'ne (REM) dair bu ön rapor temel alındığında; MÖ 20.000 civarında, Mısır topraklarında, en azından Khufu piramidini inşa edebilecek yetkinlikte bir medeniyetin var olduğu sonucuna varılabilir."

Kulağa oldukça ilgi çekici bir fikir gibi gelse de, sırf varılan sonuçlar yeterince "uçuk" diye, eleştirel ve şüpheci bakış açınızı bir kenara bırakmamalısınız. Donini'nin bizzat kendisi de, bu sonuçların kesin bir tarihlendirme sunma amacı taşımadığını —daha ziyade genel bir tahmin niteliğinde olduğunu— ve çalışmanın pek çok sınırlaması bulunduğunu özellikle vurgulamaktadır.

Her şeyden önce bu çalışma, piramitlerin çevresindeki koşulların aradan geçen yüzyıllar boyunca değişmiş olmasına rağmen, yıpranma sürecinin sabit bir hızda ilerlediği varsayımına dayanmaktadır. Geçmişte Mısır iklimi daha nemliydi; bu durumun da aşınma oranlarını etkilemiş olması kaçınılmazdır. Bunun yanı sıra, piramitlerin yüzeyleri kumla kaplanarak çeşitli yıpranma türlerinin etkisinden korunabilirken; son yüzyıllarda piramitlere yönelik turizm hareketliliğinde yaşanan büyük artış, yapıların yıpranmasına önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır.

Ayrıca, söz konusu bulgular; çeşitli güvenilir yöntemler kullanılarak piramitlerin tarihlendirilmesine yönelik daha önce gerçekleştirilmiş tüm çalışmaların sonuçlarıyla taban tabana zıtlık arz etmektedir. Piramitlerin tarihlendirilmesi, başlangıçta, yıllar süren ve büyük bir titizlikle yürütülen arkeolojik çalışmalar sonucunda gerçekleştirilmişti. "Piramitlerin tarihlendirmesini, öncelikli olarak, 3.000 yıllık o geniş zaman dilimi boyunca Mısır mimarisi ve maddi kültürünün gelişimindeki konumlarına bakarak yapıyoruz. Dolayısıyla, burada yalnızca Giza'nın kendi sınırları içindeki tekil bir olgusal bilgi dayanağıyla değil; esasen, Mısırbilim ve Mısır arkeolojisinin bütünüyle ilgileniyoruz," diye açıkladı Mısırbilimci ve arkeolog Mark Lehner, PBS'e.

"Örneğin çanak çömlekler. Giza'da bulduğunuz tüm çanak çömlekler; Dördüncü Hanedanlık, yani Eski Krallık döneminde bu piramitleri inşa ettiren krallar olan Khufu, Khafre ve Menkaure zamanının çanak çömleklerine benzemektedir. Bizler, bu çanak çömlekleri ve yaklaşık 3.000 yıllık o geniş zaman dilimi boyunca nasıl bir değişim geçirdiklerini inceliyoruz. Çanak çömlekçiliğin veya Mısır seramiklerinin tüm bu farklı dönemleri konusunda uzmanlaşmış kişiler mevcuttur."

Daha sonra, radyokarbon tarihleme yönteminin geliştirilmesiyle birlikte, piramitlerin çevresinde bulunan çeşitli materyallerin analiz edilmesi yoluyla, bu yaşların doğruluğu teyit edilmiştir.

O dönemde Oxford Üniversitesi Arkeoloji Okulu'nda görevli olan Thomas Higham, BBC'ye verdiği demeçte, "Örneğin, tarihi son derece hassas bir şekilde belirlenmiş olan Tutankhamun'un mezarından alınan tohumları ve bitki materyallerini kullandık," demiştir. "Ayrıca, Kral Djoser'in hükümdarlığının belirli bir yılına tarihlendirilen, Saqqara Basamaklı Piramidi'nin altındaki bir odadan alınan tohumları da değerlendirdik."

Piramitlerin inşası için her ikisi de aynı zaman dilimini işaret eden bu yöntemler; Donini tarafından kullanılan yöntemlere kıyasla daha güvenilir ve dış etkenlere (değişken erozyon oranları gibi) karşı daha az hassastır. Hakem değerlendirmeleri ve yapılacak ilave çalışmalar, çok daha güvenilir olan mevcut yöntemleri geçersiz kılarak aynı sonuçlara ulaşmadığı sürece; piramitlerin inşasına dair yeni tarihler öğrenmemiz pek olası görünmemektedir. Piramitler, Giza Büyük Piramidi'nin MÖ 2600 civarında inşa edilmiş olmasıyla birlikte, etkileyici derecede eski yapılar olma niteliklerini korumaktadır.

Kaynak: RG