NASA BAŞKANI'NDAN TARİHİ ÇIKIŞ: "PLÜTON BİR GEZEGENDİR, NOKTA!"

NASA BAŞKANI'NDAN TARİHİ ÇIKIŞ: "PLÜTON BİR GEZEGENDİR, NOKTA!"

NASA Başkanı, Plüton'un yeniden gezegen ilan edilmesi çağrısında bulundu

NASA Yöneticisi Jared Isaacman, astronomi dünyasında yirmi yıl önce resmen çözüme kavuştuğu düşünülen, ancak aslında çok eski bir tartışma konusunu yeniden gündeme getiriyor: Plüton'un bir gezegen olarak sayılıp sayılmaması gerektiği meselesini.

Gazetelerin aktardığına göre Isaacman, Salı günü Senato'da düzenlenen bir oturum sırasında, "Ben kesinlikle 'Plüton'u Yeniden Gezegen Yapalım' (Make Pluto A Planet Again) görüşünü savunan taraftayım," dedi.

Her ne kadar "MPAPA" kısaltması, başkanının siyasi sloganı kadar kulağa hoş gelmese de; bu, Isaacman'ın NASA bünyesindeki bilim insanlarını harekete geçirecek kadar ciddiye aldığı bir duruş gibi görünüyor.

Oturum sırasında Isaacman, uzay ajansının şu sıralar, "bu tartışmayı yeniden açmak ve Clyde Tombaugh'un, bir zamanlar aldığı —ve yeniden almayı fazlasıyla hak ettiği— itibarı geri kazanmasını sağlamak amacıyla, bilim camiası nezdinde üst seviyelere taşımayı arzuladıkları bir görüş" üzerine "bazı çalışmalar yürüttüğünü" ima etti.

Isaacman burada, 1930 yılında Plüton'u keşfederek onu bir gezegen olarak sınıflandıran Amerikalı astronom Clyde Tombaugh'a atıfta bulunuyor. Ancak bu olay neredeyse doksan yıl önce gerçekleşmişti ve o tarihten bu yana gezegen tanımı değişikliğe uğradı.

2006 yılında Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), bir gezegenin ne olduğunu üç temel kriter üzerinden resmen tanımladı: Bir gezegenin Güneş'in yörüngesinde dönmesi, küresel bir şekil alabilecek kadar kütleye sahip olması ve "yörünge çevresini temizlemesi" —yani, üzerinde kütleçekimsel hakimiyet kurduğu kendi doğal uyduları (başka bir deyişle ayları) haricinde, yörüngesi üzerinde benzer büyüklükte başka hiçbir cismin bulunmaması; varsa bu cisimleri yörüngeden dışarı iterek veya saptırarak yoldan çekmesi— gerekmektedir. (IAU bu konuda bir uzlaşıya varmadan önce, bir gezegenin tam olarak ne olduğuna dair üzerinde anlaşılmış ortak bir tanımın bulunmadığını da belirtmekte fayda var.)

Plüton bu üçüncü kriteri karşılayamadı ve söz konusu tanımın resmen kabul edilmesinin ardından, Güneş Sistemi'ndeki beş resmi "cüce gezegen"den biri olarak yeniden sınıflandırıldı; yaklaşık 1.500 mil (2.400 km) civarındaki çapı, ABD'nin genişliğinin yalnızca yarısı kadardır; dolayısıyla, onu küçültücü bir sıfatla nitelemek pek de yersiz sayılmaz.

Bununla birlikte bu karar, kamuoyu nezdinde tartışmalara yol açtı; pek çok kişi, Plüton'un onur kırıcı bir biçimde rütbesinin düşürüldüğünü ve insanların gerçekten önem verdiği astronomik cisimler kulübünden haksız yere dışlandığını hissetti. Algı, kimliği belirsiz bir bürokrasinin gereksiz yere evrenin küçük bir köşesini nasıl anladığımızı alt üst ettiği ve eskiden sevilen bir gezegeni bir dipnot haline getirdiği yönündeydi.

Elbette, birçok astronom bilimsel nedenlerle bu kararı destekliyor ve NASA gibi etkili bir kurumun başkanının siyasi sloganlarla tartışmayı yeniden başlatmasından memnun değil.

California Teknoloji Enstitüsü'nde gezegen astronomisi profesörü olan Mike Brown, The Independent'a verdiği demeçte, "NASA yöneticileri Plüton'un bir gezegen olduğu günlere özlem duymakta özgür olsalar da, alanda çalışan gerçek bilim insanları, yaşadığımız dünyayı anlamamıza gerçekten yardımcı olacak şekilde güneş sistemindeki nesneleri açıklamaya ve sınıflandırmaya çalışmaya devam edecekler" dedi.

St. Louis'deki Washington Üniversitesi'nde McDonnell Uzay Bilimleri Merkezi Direktörü Bill McKinnon ise tartışmayı "zaman kaybı" olarak nitelendirdi.

“Elbette Plüton bir gezegen, ama cüce gezegen, gezegenlerin bir alt türü,” diye vurguladı gazeteye. “Cüce gezegenlerin gezegen olup olmadığı konusunda tartışma sürüyor gibi görünüyor.”

Gerçek şu ki, bir gezegenin ne olduğu sorusu tüm gökbilimcilerin hemfikir olmadığı bir sorudur. Ama bu, gökbilimcilerin çözmesi gereken bir konu. Güneş sistemlerimiz ve belki de diğer gezegen sistemleri hakkında daha fazla şey öğrendikçe, tanım gelişecek ve ince ayarlanacaktır. Isaacman'ın konuya olan coşkusuna hayran kalabilirsiniz - ancak bu muhtemelen onun yetki alanının dışındadır ve uzmanların onun kayıtsızca yanıldıklarını ilan etmesinin neden rahatsız edici olabileceğini anlayabilirsiniz.

Kaynak: Futurism