Dünyanın bir tarafı diğerinden daha hızlı soğuyor

Dünyanın bir tarafı diğerinden daha hızlı soğuyor

Bu hikayeyi okuduğunuzda şunları öğreneceksiniz:

• Araştırmalar, Pasifik yarımküresinin Afrika yarımküresinden daha hızlı ısı kaybettiğini gösteriyor.

• Isı, kıtasal kaymaya neden olan Dünya'nın erimiş iç kısmından kaynaklanıyor.

• Kara kütlesi, deniz tabanı yüzeyinden daha fazla ısıyı hapsediyor ve bu da geçmişte daha sıcak bir Pasifik'e işaret ediyor.

Oslo Üniversitesi'nden bilim insanları, Dünya'nın iç kısmının bir tarafının diğer tarafa göre çok daha hızlı ısı kaybettiğini ve bunun sorumlusunun neredeyse zaman kadar eski olduğunu söylüyor.

Geophysical Research Letters'da yayınlanan bir çalışma, son 400 milyon yılın bilgisayar modellerini kullanarak, her yarımkürenin kıtasal kütle tarafından ne kadar "yalıtıldığını" hesaplıyor; bu, ısıyı serbest bırakmak yerine içeride tutan önemli bir özelliktir. Bu örüntü, Pangaea'ya kadar uzanıyor.

Dünya'nın, tüm gezegeni içeriden ısıtan kızgın bir sıvı iç kısmı vardır. Aynı zamanda döner ve hem yerçekimini hem de Dünya'nın manyetik alanını oluşturur. Bu, koruyucu atmosferimizi Dünya yüzeyine yakın tutar.

Son derece uzun vadede, bu iç kısım, Dünya Mars'a daha çok benzeyene kadar soğumaya devam edecektir. Çalışmadaki sürpriz, ısının ne kadar düzensiz dağıldığıdır, ancak nedeni sezgisel olarak mantıklıdır: Dünya'nın bazı kısımları daha fazla kara kütlesiyle yalıtılmıştır ve ısıyı hapseden bir tür termos tabakası oluşturmuştur.

Bu, Dünya'nın ısısının çoğunu nasıl kaybettiğiyle çelişmektedir: Çalışmanın yazarları, "Dünya'nın termal evrimi büyük ölçüde okyanus litosferi yoluyla ısı kaybı oranı tarafından kontrol edilir" diye yazıyor. Neden en büyük kayıp burada gerçekleşiyor? Bunun için, kıtasal sürüklenmeye hızlı ve basit bir şekilde bakmamız gerekiyor.

Dünya'nın mantosu, bir koşu bandını çalıştıran bir konveksiyon fırını gibidir. Her gün, deniz tabanı yüzeyi çok az hareket eder; Yeni deniz tabanı, kıtasal su ayrımında püsküren magmadan doğarken, eski deniz tabanı mevcut kıtasal kara kütlesinin altında parçalanıp erir.

Dünya'nın iç ısısının nasıl davrandığını incelemek için bilim insanları, Dünya'yı Afrika ve Pasifik yarım kürelerine ayıran, ardından Dünya'nın tüm yüzeyini yarım derece enlem ve boylam ile bir ızgaraya bölen bir model oluşturdular.

Bilim insanları, deniz tabanı yaşı ve son 400 milyon yıldaki kıtasal konumlar gibi konular için daha önceki çeşitli modelleri birleştirdiler. Ardından ekip, her bir ızgara hücresinin uzun ömrü boyunca ne kadar ısı barındırdığına dair sayısal verileri inceledi. Bu çalışma, genel soğuma hızının hesaplanmasına zemin hazırladı; araştırmacılar, bu süreçte Pasifik tarafının çok daha hızlı soğuduğunu tespit etti.

Deniz tabanı, hacimli kara kütlelerine kıyasla çok daha incedir; ayrıca, Dünya'nın içinden gelen ısı, üzerinde bulunan muazzam hacimli soğuk su kütlesi tarafından "sönümlenir". Devasa Pasifik Okyanusu'nu, karşı tarafta yer alan Afrika, Avrupa ve Asya kara kütleleriyle kıyaslayarak düşünün: Dünyanın en büyük deniz tabanından ısının daha hızlı dağılması son derece mantıklıdır.

Bu deniz tabanı etkisi üzerine yapılan önceki araştırmalar yalnızca 230 milyon yıllık bir geçmişi kapsıyordu; bu da, 400 milyon yıl öncesine uzanan yeni modelin, incelenen zaman dilimini neredeyse iki katına çıkardığı anlamına geliyor.

Bulgularda şaşırtıcı bir çelişki göze çarpıyor. Pasifik yarımküresi, Afrika yarımküresine kıyasla yaklaşık 50 Kelvin daha fazla soğumuş durumda; ancak "son 400 [milyon yıl] boyunca Pasifik yarımküresinde gözlemlenen tutarlı biçimde daha yüksek levha hızları", Pasifik bölgesinin geçmişteki belirli bir zaman diliminde çok daha sıcak olduğunu düşündürüyor.

Acaba çok uzak bir geçmişte, daha fazla ısıyı içinde hapsedecek şekilde bir kara kütlesiyle kaplı mıydı? Başka olası açıklamalar da mevcut; ancak durum ne olursa olsun, Pasifik'in günümüzdeki yüksek tektonik etkinliği, bir ısı dengesizliğine işaret ediyor. Manto ne kadar akışkan (erimiş) olursa, tektonik levhalar da o denli rahat kayıp birbirleriyle çarpışabilir.

Kaynak: PM