KOZMİK DEVRİM: 47 Milyon Galaksilik Dev Harita ile 'Zamanın Başlangıcına' Yolculuk!

KOZMİK DEVRİM: 47 Milyon Galaksilik Dev Harita ile 'Zamanın Başlangıcına' Yolculuk!

Evrenin şimdiye kadarki en büyük 3 boyutlu haritası, Samanyolu'ndan 'kozmik öğlene' kadar 47 milyon galaksi'yi gösteriyor

Bu anlık görüntü, evrenin şimdiye kadarki en kapsamlı ve muhteşem görünümlerinden birinin —milyonlarca gökada tarafından oluşturulan ve zamanın şafağına dek uzanan ağ benzeri bir yapının— yalnızca küçük bir parçasıdır.

Görüntüdeki her bir minik nokta, Karanlık Enerji Spektroskopik Aracı (DESI) tarafından haritalandırılmış bir gökadayı temsil etmektedir. Gökadalar rastgele dağılmamıştır; bunun yerine, 'kozmik ağ' olarak bilinen ipliksi yapılar ve kümeler halinde oluşurlar. Bu ışıltılı gökada şeritlerinin arasında, çok az yıldız veya gökadanın bulunduğu ve 'boşluklar' (voids) olarak bilinen devasa, boş bölgeler yer alır.

Bu görüntü, evrenin şimdiye kadar oluşturulmuş en büyük, yüksek çözünürlüklü 3 boyutlu haritasından alınmıştır. Arizona'daki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi'nde bulunan Nicholas U. Mayall 4 Metre Teleskopuna monte edilmiş olan DESI, uzaktaki gök cisimlerinden gelen ışığı yakalamak için 5.000 adet robotik fiber optik sensör kullanmaktadır.

Beş yıl sürmesi planlanan bu araştırma, 34 milyon gökada ve kuazar (uzaktaki genç gökadaların parlak çekirdekleri) hakkında veri toplamayı hedefliyordu. Uygulamada ise, Samanyolu içindeki 20 milyondan fazla yakın yıldızın yanı sıra, 47 milyondan fazla gökada ve kuazar tespit etti. DESI'nın haritasıyla birlikte yayımlanan bir görselleştirme, bu haritanın söz konusu beş yıllık süre zarfında nasıl büyüyüp genişlediğini gözler önüne seriyor.

Bu görüntüde yakalanan ışığın bir kısmı, Kitt Peak'e ulaşmak için milyarlarca yıl yol katetmiştir; bu sayede bilim insanları, evrenin nasıl evrimleştiğini yeniden kurgulayabilmek adına zamanda geriye bakma imkânı bulmaktadır. Ortaya çıkan sonuç; gökadaların sadece nerede bulunduğunu değil, aynı zamanda zaman içinde nasıl hareket edip kümelendiklerini de gösteren üç boyutlu bir görünümdür.

Görsel etkisinin ötesinde bu görüntü, fizikçilerin evrenin hızlanan genişlemesini tetiklediği düşünülen bir kuvvete verdikleri isim olan gizemli 'karanlık enerji'yi inceleme konusunda da kritik bir rol oynamaktadır. Evrenin yaklaşık %70'ini oluşturan karanlık enerjinin doğası ve dağılımı, fizik biliminin yanıt aradığı en büyük sorulardan bazıları arasında yer almaktadır.

Araştırmacılar, farklı kozmik dönemlere ait gökada dağılımlarını birbiriyle karşılaştırarak, karanlık enerjinin son 11 milyar yıl boyunca evrenin yapısını nasıl etkilediğini takip edebilmektedir. DESI'dan elde edilen ilk veriler, karanlık enerjinin kozmik tarih boyunca değişim geçiriyor olabileceğine dair şimdiden ipuçları sunmuştur; bu gelişme, bilim insanlarının evrene ve onun nihai kaderine dair sahip oldukları anlayışı kökten değiştirebilecek nitelikte bir atılımdır. Bu görüntü, devasa bir uluslararası iş birliğinin sonucudur. Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı liderliğinde yürütülen ve ABD Enerji Bakanlığı Bilim Ofisi tarafından finanse edilen bu projeye, 70'ten fazla kurumdan 900'ü aşkın araştırmacı katkıda bulunmuştur.

DESI, 2028 yılına kadar gökyüzünü gözlemlemeye devam ederek haritasını yaklaşık %20 oranında genişletecektir. Gelecekteki gözlemler; daha sönük ve daha uzak gökadalara, ayrıca Samanyolu yakınlarındaki (yıldızların görüşü engellediği) ve güney gökyüzündeki (teleskobun Dünya atmosferinin daha yoğun bir katmanından bakmasını gerektiren) —gözlemlenmesi daha güç— bölgelere odaklanacaktır. Tam veri setinden elde edilecek ilk sonuçların 2027 yılında açıklanması beklenmektedir.

Kaynak: LS