Trump NATO'ya sert çıkıştı ancak ittifak lideriyle görüşmesinin ardından kopuşu önledi

Trump NATO'ya sert çıkıştı ancak ittifak lideriyle görüşmesinin ardından kopuşu önledi

Başkan Donald Trump, NATO'nun en üst düzey lideriyle gerçekleştirdiği kritik görüşmenin ardından, Çarşamba günü ABD'nin NATO ile ilişkilerini yeniden şekillendirmeye yönelik dramatik adımlar atmaktan geri duruyor gibi göründü; böylece, Avrupa'nın İran'a karşı yürüttüğü savaşa yönelik temkinli yaklaşımı üzerinden yapacağını vaat ettiği hesaplaşmayı şimdilik erteledi.

Beyaz Saray, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yapılacak görüşme öncesinde, Trump'ın ABD'nin ittifaktan ayrılma olasılığını masaya yatırmayı planladığını duyurmuştu; bu durum, nesiller boyunca ABD'nin kendisini ve ortaklarını koruma stratejisinin merkezinde yer almış olan bu örgüt için ciddi bir tehdit teşkil ediyordu. Ancak görüşmeden saatler sonra Trump'ın sosyal medyada yaptığı paylaşımda, ittifaktan çekilme konusuna hiç değinilmedi; bunun yerine, Başkanın ittifaka yönelik şikayetleri olduğu gibi tekrarlandı.

Trump, "İHTİYACIMIZ OLDUĞUNDA NATO YANIMIZDA YOKTU; YİNE İHTİYACIMIZ OLURSA DA YANIMIZDA OLMAYACAKLAR. GRÖNLAND'I HATIRLAYIN; O KOCAMAN, KÖTÜ YÖNETİLEN BUZ PARÇASINI!!!" ifadelerini kullandı.

Uzun süredir NATO'ya şüpheyle yaklaşan Trump, son haftalarda ittifak üyelerine karşı özellikle öfkeliydi; zira üyeler, onun İran'a yönelik saldırısına katılmayı reddetmişti. Trump, bu tutumlarıyla, ABD'nin askeri bir ihtiyaç anında kendisini destekleyip desteklemeyeceklerini ölçtüğü sınavdan geçemediklerini öne sürmüştü. Ayrıca, Avrupalıların kendi tepkisiyle yakında yüzleşeceklerini defalarca dile getirmişti.

Geçtiğimiz yıl Trump'a "baba" diye hitap edecek kadar itaatkâr bir yaklaşım sergileyen eski Hollanda Başbakanı Rutte, İran savaşına destek vermişti. Ancak bu askeri harekat, Trump'ın ittifakın Avrupalı üyeleriyle olan ilişkilerini gerdi; zira Avrupalı üyeler, İran'a yönelik saldırının hem uluslararası hukukun ihlali hem de kötü bir strateji olduğunu savunuyorlar. Kendi seçmenleri arasında giderek yükselen Amerikan karşıtlığı da, Avrupalı liderlerin Washington'a boyun eğme eğilimlerini daha da sınırlıyor.

Görüşmenin ardından CNN'e konuşan Rutte, "Trump'ın pek çok NATO müttefikinden hayal kırıklığına uğradığı açık ve ben de onun bu bakış açısını anlayabiliyorum," dedi. "Ancak aynı zamanda, Avrupa ülkelerinin büyük çoğunluğunun; üs sağlama, lojistik destek, hava sahası kullanımı ve taahhütlerine sadık kalma konularında ABD'ye yardımcı olduğu gerçeğine de dikkat çekme fırsatı buldum." Trump'ın NATO'dan ayrılmakla tehdit edip etmediği yönündeki ısrarlı sorular karşısında Rutte, doğrudan yanıt vermekten kaçınarak, "Çok açık bir görüşmeydi. Son birkaç hafta içinde yaşananlar hakkında ne düşündüğünü bana açıkça ifade etti," dedi.

Trump, NATO'dan resmen çekilmeye kalkışması durumunda yasal bir mücadeleyle karşı karşıya kalacaktır. Ancak, diğer NATO ülkeleri saldırıya uğradığında ABD'nin savunmalarına destek vereceği taahhüdünde bulunmayacağını açıkça ortaya koyabilir; bu da, ittifak topraklarından pay kapmaya hevesli Avrupa düşmanlarına yeşil ışık yakmak anlamına gelir. Böyle bir değişikliğin asıl kazananı, NATO'nun eski Komünist ülkelere doğru genişlemesinden uzun süredir şikayetçi olan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin olacaktır.

Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt Çarşamba günü, görüşme öncesinde yaptığı açıklamada, "Savunmalarını finanse eden taraf bizzat Amerikan halkı olmasına rağmen, NATO'nun son altı hafta boyunca Amerikan halkına sırt çevirmiş olması oldukça üzücü," dedi.

Leavitt, ABD'yi ittifaktan çıkarma konusunun "Başkanın daha önce de ele aldığı bir mesele" olduğunu belirterek, "ve sanıyorum ki Başkanın Rutte ile de görüşeceği bir konu," ifadelerini kullandı.

ABD, Kanada ve Batı Avrupa ülkeleri tarafından II. Dünya Savaşı sonrasında barışı güvence altına almak amacıyla kurulan NATO; başka bir ülkeye saldırmaya karar veren bir üyeye yardıma gitmeyi değil, karşılıklı savunmayı esas alan bir ittifaktır. İttifakın kolektif savunma maddesi bugüne dek yalnızca bir kez —11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD tarafından— devreye sokulmuş; bunun üzerine üye ülkeler, El Kaide ve Taliban'ı o ülkeden çıkarmak amacıyla düzenlenen Afganistan işgaline katılmışlardır. NATO güçleri; Kore, Vietnam veya Irak'taki çatışmalarda ABD kuvvetlerinin yanında savaşmamıştır.

Trump ile pek çok Avrupalı lider arasındaki ilişkiler, Başkanın, Danimarka'nın rızası olmaksızın Grönland'ı ele geçirme çabalarını yoğunlaştırdığı Ocak ayında dibe vurdu. Bazı Avrupalı yetkililer, Trump'ın bu Arktik bölgeye yönelik askeri bir işgal başlatmaya hazırlandığına inanıyor; bu, gerçekleşmesi durumunda ABD'nin, ittifakın temel savunucusu konumundan çıkıp en büyük tehdit unsuru haline gelmesine yol açacak, daha önce akla dahi gelmeyecek bir adımdı.

Trump, Tahran'a karşı sürpriz unsurunu korumak amacıyla, 28 Şubat'ta İran'a düzenlenen saldırı öncesinde Avrupalı liderlere kayda değer herhangi bir ön bildirimde bulunmamıştı. Ancak o, İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ı, saldırı sırasında ABD savaş uçaklarının İngiliz üslerini kullanmasına başlangıçta izin vermediği gerekçesiyle sert bir dille eleştirdi; ayrıca, bombardıman başladıktan sonra Avrupalıların Washington'ın peşinden derhal savaşa girmemesine öfkelendi.

Trump bu hafta, duyduğu bu hıncın, Avrupa'nın Grönland'ı ele geçirme girişimine gösterdiği direnişten kaynaklandığını; Orta Doğu'daki, ABD'nin kendi tercihi olan savaşı alkışlama konusundaki tereddütler nedeniyle ise bu hıncın daha da arttığını öne sürdü.

ABD'nin NATO'dan resmen çekilmesi, Senato'nun üçte iki çoğunlukla vereceği bir kararı veya bir Kongre yasasını gerektirecektir; bu kısıtlama, 2023 yılında, bir ABD başkanının NATO'dan tek taraflı olarak çıkmasını engellemek amacıyla partiler üstü bir yasa tasarısına ortak imza atan —o dönem Senatör olan, şimdiyse Trump'ın Dışişleri Bakanı adayı— Marco Rubio tarafından getirilmiştir. Söz konusu tedbir, Trump'ın iktidara geri dönmesi halinde ittifaktan ayrılmaya kalkışabileceğine dair duyulan endişelerden kaynaklanmıştır.

NATO'nun kolektif savunma maddesi, ittifakın kuruluşundan bu yana, bir yandan ABD'nin askeri çıkarlarına hizmet ederken diğer yandan Avrupa güvenliğinin temel güvencesi olmuştur. İttifakın kurulmasına öncülük eden ABD'li yetkililer, Sovyetler Birliği'ne karşı bir set oluşturması amacıyla, ABD'ye Avrupa'da baskın bir askeri rol biçmişlerdi. Soğuk Savaş'ın ardından bu yapı; eski Komünist ülkelerin demokrasi ve kapitalizme geçiş süreçlerinde, sadakatlerini Moskova'dan Washington'a kaydırırlarken istikrar sağlayıcı bir güç işlevi görmüştür.

Ancak birbirini izleyen ABD başkanları, Avrupalı üye ülkeler üzerinde savunma harcamalarını artırmaları ve ABD'ye olan bağımlılıklarını azaltmaları yönünde baskı kurmuşlardır. Bu harcamalar, Rusya'nın 2014'te Kırım'ı ilhak etmesinin ardından yeniden yükselişe geçmiş; Trump'ın 2016'da ilk başkanlık dönemini kazanmasıyla ivme kazanmış ve o günden bu yana artmaya devam etmiştir. NATO liderleri geçen yıl, savunma harcamalarını yıllık ekonomik hasılalarının yüzde 5'ine çıkarma konusunda mutabakata varmışlardı; bu önemli artış, Trump nezdinde aylarca süren bir iyi niyet ortamı yaratmıştı. Ancak Başkan Trump, ittifaka yönelik temel rahatsızlığından hiçbir zaman vazgeçmemiştir.

Resmi prosedürler ve yasal düzenlemeler bir yana; Trump, ABD birliklerini veya askeri varlıklarını Avrupa'dan çekebilir ya da ödemesi Avrupalılar tarafından yapılan ABD silahlarının Ukrayna'ya gönderilmesini durdurabilir.

Avrupalı yetkililerin ifade ettiğine göre; Trump'ın, NATO'nun temel kolektif savunma taahhüdünü defalarca sorgulaması, halihazırda, ABD'nin, saldırıya uğrayan herhangi bir NATO toprağını savunma konusundaki taahhüdüne sadık kalıp kalmayacağına dair soru işaretleri doğurmuştur.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron geçen hafta gazetecilere verdiği demeçte, "NATO gibi ittifakların asıl değeri, dile getirilmeyen hususlarda; yani bu ittifakların temelinde yatan güvende yatar," ifadelerini kullandı. "Eğer taahhüdünüzü her gün şüphe altına alırsanız, o taahhüdü özünden yoksun bırakmış olursunuz."

ABD'nin bu tereddütlü tutumu, giderek daha da cesaretlenen Rusya'ya karşı temkinli yaklaşan Avrupa ülkelerini, kendi askeri kapasitelerini güçlendirme yönünde bir hamle başlatmaya sevk etmiştir. Polonya Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski, Rusya ile sınır komşusu olan ülkesine, ABD'nin bölgeden çekilme ihtimalini ciddiye alması çağrısında bulundu. Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinden bu yana savunma harcamalarını önemli ölçüde artıran Polonya'nın, "tüm kozlarını tek bir seçeneğe oynamak yerine iki 'sigorta poliçesine' ihtiyaç duyduğunu" belirtti.

"Elbette NATO, güvenliğimizin temel taşıdır," dedi. "Kuşkusuz, ABD'nin iyi ve sadık bir müttefiki olmak isteriz; ancak ABD Başkanının sarf ettiği sözleri söylemiyormuş gibi davranamayız."

Trump, Avrupalı liderlerin, Hürmüz Boğazı'nı yeniden ulaşıma açmak amacıyla savaş gemileri konuşlandırma çağrılarını geri çevirmesi üzerine, NATO'ya duyduğu hiddeti dile getirdi. Söz konusu boğaz; ABD ve İsrail'in saldırılarını başlatmasından bu yana İran tarafından fiilen bloke edilmiş durumda olan ve dünya petrol arzı açısından hayati önem taşıyan bir geçittir.

Salı günü, son anda yapılan ateşkes duyurusu, Rutte'nin daha geniş çaplı bir çatışmadan kaçınmasına yardımcı olabilir. NATO Genel Sekreteri, bu süreçte odağını Trump'ı bir "anlaşma yapıcı" olarak övmeye çevirdi.

Ancak bu ateşkesin, Avrupalı ülkelerin gemilere boğazdan geçişlerinde refakat etmeye yardım etmeleri karşılığında öne sürdükleri koşulları karşılayıp karşılamayacağı belirsizliğini koruyor. Fransa, İngiltere ve diğer ülkelerin liderleri; donanmalarının su yolunun güvenliğine katkı sağlayacağını, ancak bunun yalnızca İran ile gerilimin düşürülmesi durumunda gerçekleşeceğini ifade ettiler.

Rutte, Hürmüz Boğazı için uluslararası bir koalisyon oluşturma yönündeki Avrupa girişimlerine işaret ederek, Trump'ın şikayetlerini gidermeye çalıştı. Ancak, dalkavukluk ve karşılıklı çıkar ilişkilerine dayalı stratejisi; NATO savunma harcamaları konusunda bir anlaşma sağlanmasına ve Grönland meselesinde bir çıkış yolu bulunmasına yardımcı olmuş olsa da, bu kez henüz meyvesini vermiş değil.

Bunun aksine Rutte'nin; Fox News dahil olmak üzere çeşitli ABD televizyon kanallarında, NATO müttefiklerinin savaşa "tam destek" verdiğine dair yaptığı açıklamalar, bazı Avrupalı yetkililerin tepkisini çekti ve Trump ile ilişkileri yönetme yaklaşımı hakkında soru işaretleri doğurdu.

İç tartışmaları paylaşmak amacıyla isminin gizli kalması koşuluyla konuşan Avrupalı bir diplomat, "Bunu, takım uğruna bir fedakârlık olarak görebilirsiniz; ancak aynı zamanda sınırları fazlasıyla zorlamak olarak da yorumlayabilirsiniz," dedi.

Kıtanın büyük bir bölümünde halk nezdinde hiç de popüler olmayan ve ucu açık gibi görünen bu çatışmadan kendilerini soyutlayan bazı Avrupalı liderler, söz konusu durumu uluslararası hukukun dışında ve NATO'nun yetki alanının ötesinde bir mesele olarak resmettiler. Yine de, Britanya ve Almanya’nın da aralarında bulunduğu bazı ülkeler, ABD’nin üsleri yakıt ikmali yapmak veya savaş çabalarına destek sağlamak amacıyla kullanmasına izin vererek, sessiz sedasız askeri destek sundular.

İspanya, İran’ın bombalanmasında görev alan ABD uçaklarına hava sahasını kapatarak yönetimin tepkisini çekti. Savaşın en açık sözlü Avrupalı eleştirmenleri arasında yer alan İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Çarşamba günü yapılan ateşkes duyurusunu memnuniyetle karşıladı. Yine de Sánchez, hükümetinin, “sırf ellerinde bir kova suyla çıkageliyorlar diye, dünyayı ateşe verenleri alkışlamayacağını” ifade etti.

Macron, ateşkesi “çok iyi bir gelişme” olarak nitelendirdi ve müzakerelere olanak tanımak amacıyla, önümüzdeki haftalarda bu ateşkesin “bölge genelinde ve tam anlamıyla gözetilmesi gerektiğini” ifade etti.

Macron, Fransa’nın Asya, Avrupa ve Orta Doğu’daki ortaklarını harekete geçirmeye çalıştığını; yaklaşık 15 ülkenin de, “koşullar sağlandığında” Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin yeniden başlamasını kolaylaştırmaya yönelik bir misyonun planlama çalışmalarına katıldığını belirtti. Macron, bu sürecin “İran ile eşgüdüm içinde” yürütüleceğini söyledi.

Kaynak: TWP