Uzmanlara göre, son kullanma tarihi geçtikten sonra asla yememeniz gereken 13 besin

Uzmanlara göre, son kullanma tarihi geçtikten sonra asla yememeniz gereken 13 besin

• Gıdaların üzerindeki tarih etiketleri standartlaştırılmamıştır; bu nedenle farklı ifadeler, farklı anlamlara gelebilir.

• Bir gıda güvenliği uzmanı, koku, doku ve lezzetin; bozulmayı tespit etme konusunda, tarihlerden genellikle daha iyi göstergeler olduğunu belirtiyor.

• Yine de bazı gıdalar, üzerindeki tarih geçtikten sonra kesinlikle tüketilmemelidir; şarküteri ürünleri, çiğ balık, bebek maması, yumuşak peynirler ve belirli yemeklik yağlar bu kategoriye girer.

Mutfağınıza şöyle bir göz attığınızda, paketli gıdaların çoğunun üzerinde bir tür tarih ibaresiyle karşılaşacaksınız: "satış tarihi" (sell by), "tavsiye edilen tüketim tarihi" (best by), "son tüketim tarihi" (use by) ve benzerleri... Ancak bunların hepsi aynı anlama gelmez ve bir gıdanın güvensiz olduğu sinyalini otomatik olarak vermezler. Market fiyatlarının yüksek olduğu ve ABD'deki gıda arzının %30 ila %40'ının israf edildiği bir ortamda, son tüketim tarihi birkaç gün geçmiş o yoğurdu gerçekten çöpe atmanız gerekiyor mu?

İşte bu "son tüketim" etiketleri hakkında bilmeniz gerekenler; ayrıca gıda uzmanlarının, tarihi geçtikten sonra kesinlikle tüketilmemesi gerektiğini vurguladığı ürünler.

Son Tüketim Tarihi Etiketleri Hakkındaki Gerçekler

Vermont Hukuk Fakültesi Tarım ve Gıda Sistemleri Merkezi Direktörüne göre, "Genel konuşmak gerekirse, ABD'deki son tüketim tarihleri pek de büyük bir anlam ifade etmez," diyor. "Durumu daha da kafa karıştırıcı kılan şey ise, bu tarihlerin ürün etiketlerinde birkaç farklı şekilde yazılmış olmasıdır."

Bir paketin üzerinde "tavsiye edilen tüketim tarihi" (best before), başka bir paketin üzerinde ise "satış tarihi" (sell by) ibaresini görebilirsiniz. Direktöre göre bu etiketler, genellikle üreticilerin ürün kalitesinin düşmeye başlayabileceğini öngördükleri zamanı işaret eder; ürünün güvenliğiyle ilgili bir durumu ise nadiren belirtirler. Gıda güvenliği avukatı Jory Lange ise, gıda ürünlerinin üzerindeki son tüketim tarihlerinin genellikle "ihtiyatlı" (oldukça erken) belirlendiğini ekliyor; bu durum da çoğumuzun, bozulmuş olabileceği korkusuyla, aslında tamamen güvenli olan pek çok gıdayı çöpe atmasına yol açıyor.

StateFoodSafety gıda bilimcisi Janilyn Hutchings (CP-FS), gıda ürünlerinizi doğru şekilde sakladığınız sürece, son kullanma tarihlerinden sonra bile bu gıdaları yiyebileceğinizi veya kullanabileceğinizi belirtiyor. Hutchings, "Bir gıdanın bozulup bozulmadığını anlamanın daha iyi göstergeleri; 'tuhaf' kokular, dokular ve tatlardır," diye ekliyor.

Son Kullanma Tarihi Geçtikten Sonra Yenmemesi Gereken Gıdalar

Bununla birlikte, bazı gıdalar kalitelerini kaybetme veya zararlı patojenler barındırma açısından daha yüksek risk taşır. Her "tavsiye edilen tüketim tarihi"ne (best by date) harfiyen uymanız gerekmez; ancak işte uzmanların, tarihi geçtikten sonra tüketiminden kaçınılması gerektiğini söylediği 13 gıda.

Bebek Maması

Hutchings'e göre, federal yasalar gıda üreticilerinin son kullanma tarihi belirtmesini zorunlu kılmaz; ancak bebek mamaları söz konusu olduğunda durum farklıdır. Son kullanma tarihi geçtikten sonra mamadaki besin değerleri düşebilir; bu durum bir sorun teşkil eder, çünkü Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi (FSIS), mamadaki besin içeriklerinin etikette belirtilenlerle birebir örtüşmesini şart koşmaktadır. Buradaki asıl endişe, anlık güvenlikten ziyade, bebeklerde besin eksikliklerinin önüne geçmektir.

Et

Hutchings, kıyma, biftek ve tavuk etinin, "tüketilmesi gereken son tarih" (use-by date) geçtikten sonra bile bazen tüketim açısından güvenli olabileceğini; ancak yine de son derece dikkatli olunması ve olağandışı kokular, renk değişimleri veya gözle görülür küf oluşumu gibi bozulma belirtilerinin aranması gerektiğini söylüyor.

Tavuk eti için parmak izi testini de uygulayabilirsiniz: Hutchings, "Eğer tavuğun üzerine parmağınızla bastırdığınızda et eski haline geri geliyorsa, hâlâ tazedir," diye belirtiyor. "Eğer parmağınızın izi etin üzerinde kalıyorsa, muhtemelen bozulmuştur ve atılması gerekir."

Yumurta

Yumurtalar son derece pahalı hale geldi; bu nedenle tek bir tanesini bile çöpe atmak israf gibi hissettirebilir. Yumurtalar, "tüketilmesi gereken son tarih" geçtikten sonra bile hâlâ yenilebilir durumda olabilir; ancak Diyetisyen, emin olmak adına "yüzdürme testi"ni uygulamanızı tavsiye ediyor. Tek yapmanız gereken, bir kaseyi suyla doldurup yumurtayı içine bırakmaktır: Eğer yumurta dibe batıyorsa tazedir; dik bir şekilde duruyorsa daha eskidir ancak muhtemelen hâlâ yenilebilir durumdadır; eğer suyun üzerinde yüzüyorsa, artık çok fazla beklemiş demektir.

Diyetisyenin açıklamasına göre, bozulmuş bir yumurta kırıldığında kötü bir koku yayacaktır. Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) önerisine göre; yumurtalar, sizi hasta edebilecek bir bakteri türü olan salmonellayı taşıma potansiyeline sahip olduklarından, en güvenli yöntem onları orijinal karton kutularında saklamak ve üç hafta içinde tüketmeye özen göstermektir.

Yumuşak Peynirler

Sert peynirler (örneğin bir blok çedar peyniri) bazen küfü keserek kurtarılabilir, ancak yumuşak peynirler (krem peynir, ricotta vb.) ve ufalanmış çeşitler farklıdır. Küf iplikleri peynirin içine yayılabilir ve görünür alanın ötesine geçerek bulaşabilir. Mayo Clinic'in belirttiğine göre, Listeria, Brucella, Salmonella ve E. coli gibi zararlı bakteriler küfle birlikte büyüyebilir, bu nedenle yumuşak peynir küflendiğinde veya tarihi geçtiğinde, kesinlikle tüketilmemelidir.

Şarküteri Ürünleri

Diyetisyenine göre, nem ve düşük tuz oranı şarküteri ürünlerinde bozulmayı hızlandırırken, pirinç ve makarna gibi kuru gıdalar daha uzun raf ömrüne sahiptir. "Yüksek nemli, düşük tuzlu ürünleri son kullanma tarihinden sonra tüketmenizi önermeyiz çünkü bakteri üremesi gıda zehirlenmesine yol açabilir," diyor. Şarküteri ürünleriniz ekşi kokuyorsa veya yapışkan görünüyorsa, onları atmanın zamanı gelmiştir.

Eğrelti Otu Filizleri

Eğrelti otu filizlerini muhtemelen sık sık kullanmıyorsunuzdur, ancak kullanıyorsanız şunu aklınızda bulundurun: Diyetisyenine göre, bu sıkıca kıvrılmış, kuşkonmaz benzeri eğrelti otları, son kullanma tarihinden sonra yenirse sizi hasta edebilecek toksinler üretebilir.

Çilekler

Yazın en büyük hayal kırıklıklarından biri, buzdolabınızı açıp çileklerinizin beyaz tüylü bir tabakayla kaplı olduğunu görmektir. Küflü bir çilek görürseniz, onu ve temas ettiği diğer meyveleri çıkarın. Küf yumuşak meyvelerde hızla yayılır, bu nedenle geri kalanını kontrol etmek ve bozulma belirtileri varsa atmak önemlidir.

Bazı küfler hastalığa neden olabilir veya alerjik reaksiyonları tetikleyebilir. Profesyonel şef'e göre, çileklerinizin son kullanma tarihine yaklaşıyorsa, raf ömrünü uzatmak için dondurucuya koyun ve daha sonra smoothie'lerde veya pişmiş tatlılarda kullanın.

Öğütülmüş Baharatlar

Bu bir gıda güvenliği sorunu değil, ancak Diyetisyenine göre son kullanma tarihi geçmiş baharatlar, yemeklerinizin olması gerektiği kadar lezzetli olmaması anlamına gelir. “Son kullanma tarihinden sonra lezzetini kaybeden bazı baharatlar arasında öğütülmüş tarçın, kırmızı biber ve öğütülmüş kimyon bulunur,” diye belirtiyor.

Baharatlarınızın en iyi lezzetini korumak için onları hava geçirmez kaplarda, ısıdan ve doğrudan güneş ışığından uzakta saklayın.

Restoran Artıkları

Restoranınızın paket servis kabında basılı bir son kullanma tarihi bulunmasa da, zamanlama yine de önemlidir. Diyetisyene göre artan yemeklerin eve dönüş yolculuğu sırasında genellikle oda sıcaklığında beklediğini, bunun da bakterilerin üremeye ve çoğalmaya başlamasına zemin hazırladığını belirtiyor.

Byrne, “Buzdolabında saklamak bakteriyel çoğalmayı yavaşlatabilse de, bunu tamamen durdurmaz,” diyor. “Ayrıca, bazı restoran yemeklerinin artan kısımları bünyesinde çeşitli farklı besin gruplarını barındırır; bu grupların her birinin son tüketim tarihi farklıdır. Bu nedenle, güvenlik açısından en doğrusu, bu yemekleri üç ila dört gün içinde tüketmektir.”

Yemekler kurumaya ve lezzetlerini yitirmeye meyilli olduklarından, tatları ve dokuları da zamanla değişime uğrar.

Çiğ Balık

Yerel marketinizden çiğ balık satın alıyorsanız, bol miktarda buz üzerinde muhafaza edildiğinden emin olun. Eğer kuru veya yumuşamış (lapa gibi) hissediliyorsa, muhtemelen eskidir ve tüketilmesi güvenli değildir. Eve döndüğünüzde, FDA'nın önerdiği üzere, deniz ürünlerini pişirmeden veya dondurmadan önce bir ila iki gün buzdolabında bekletin. Deniz ürünleri bozulduğunda; ekşi, ağır bir balık kokusu veya amonyak benzeri bir koku yayar ki bu koku, pişirme işleminden sonra daha da belirginleşir. Şüpheye düştüğünüzde, ürünü atın.

Yapraklı Yeşillikler

O dev boy ıspanak poşetini almak harika bir fikir gibi görünmüştü—ta ki öyle olmadığı anlaşılana dek. Diyetisyenine göre, son kullanma tarihi geçtikten sonra ıspanak ve lahana (kale) gibi yapraklı yeşillikler acılaşır; ayrıca tarihi geçmiş yeşillikleri tüketmek, sizi gıda kaynaklı hastalık riskine maruz bırakır. Eğer son kullanma tarihlerine yaklaşmışlarsa, onları bir yeşil smoothie tarifinde kullanmak üzere blender'dan geçirebilirsiniz.

Kuruyemişler

Diyetisyenine göre, doymamış yağlar açısından zengin olan kuruyemişlerin hızlıca bayatlama (acılaşma) eğiliminde olduğunu belirtiyor. Hava geçirmeyen bir kapta ve ışıktan uzak tutularak saklandıklarında, çoğu kuruyemiş oda sıcaklığında yaklaşık dört ila altı ay tazeliğini korur.

Diyetisyenine göre, "Yağlar oksitlendiğinde, kuruyemiş acı veya ekşi bir tat oluşturarak bayatladığını size haber verir," diyor. "Bayatlamış kuruyemişleri az miktarda tüketmek sağlık açısından güvenli olsa da, kötü tadı nedeniyle muhtemelen yemek istemeyeceksinizdir."

Yemeklik Yağlar

Diyetisyene göre, açılmamış yemeklik yağların genellikle yaklaşık bir yıl, açıldıktan sonra ise yaklaşık altı ay tazeliğini koruduğunu ifade ediyor. Kendisi, yemeklik yağların ışıktan ve ısıdan uzak, koyu renkli cam şişelerde saklanmasını öneriyor. Eğer yağın tadı acılaşmışsa, bayatlamış demektir ve derhal atılmalıdır.

Kunik ayrıca, sızma zeytinyağı gibi işlenmemiş yağların, zamanla eskidikçe içerdikleri faydalı polifenolleri yitirdiklerini ve lezzetlerinin de olumsuz etkilendiğini ekliyor.

Kaynak: Delish