Amerikan Yüksek Mahkemesi, "Trump'ın dört elle sarıldığı o tek poliçeyi" iptal etti

Amerikan Yüksek Mahkemesi, "Trump'ın dört elle sarıldığı o tek poliçeyi" iptal etti

Trump'ın gümrük vergilerine indirilen bu darbenin paranız için anlamı ne?

Politika: Yüksek Mahkeme Cuma günü, Trump yönetiminin tartışmalı tarife politikasını iptal ederek, Başkanın en önemli ekonomik ve ticari müzakere aracına ağır bir darbe indirdi.

Aylarca süren spekülasyon ve tartışmaların ardından Mahkeme, 6'ya 3'lük bir kararla; Trump'ın, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'nı (IEEPA) tarife uygulama aracı olarak kullanamayacağına ve dahası, Kongre onayı olmaksızın hiçbir şekilde tarife getiremeyeceğine hükmetti.

Başyargıç John Roberts tarafından kaleme alınan görüş metninde, "IEEPA'nın 1702(a)(1)(B) maddesinde, aralarına 16 kelime girmiş halde yer alan iki kelimeye — 'düzenlemek' ve 'ithalat' — dayanarak; Başkan, herhangi bir ülkeden, herhangi bir ürüne, herhangi bir oranda ve herhangi bir süreyle tarife uygulama yönünde bağımsız bir yetki iddiasında bulunmaktadır. Bu kelimeler, böylesine ağır bir yükü taşıyamaz," ifadelerine yer verildi.

"Başkan; miktarı, süresi ve kapsamı sınırsız tarifeleri tek taraflı olarak uygulama yönünde olağanüstü bir yetki iddiasındadır. İddia edilen bu yetkinin genişliği, tarihsel arka planı ve anayasal bağlamı ışığında; Başkanın, bu yetkiyi kullanabilmek için Kongre'den alınmış açık bir onayı ortaya koyması gerekmektedir" (1).

Bağımsız bir yayın organı olan SCOTUS Blog'un verilerine göre, muhafazakâr eğilimli Yüksek Mahkeme geçen yıl görülen 24 davanın en az 20'sinde Trump yönetiminin acil durum eylemleri lehine karar almış olduğundan; bu görüş, bazı çevreler için sürpriz niteliği taşıyor olabilir (2).

Kararın açıklanmasının ardından sert tepki gösteren Trump; söz konusu görüşü "rezalet" olarak nitelendirdi ve 1974 tarihli Ticaret Yasası'nı (Trade Act of 1974) devreye sokarak, genel kapsamlı ve %10 oranında bir "küresel tarife" uygulama yönünde bir Başkanlık Kararnamesi çıkararak misilleme yapacağı tehdidinde bulundu. Bu yasa kapsamında uygulanan tarifeler yalnızca 150 gün süreyle yürürlükte kalabilmekte; sürenin uzatılması ise Kongre onayını gerektirmektedir.

Uzmanlar, söz konusu karar karşısında şaşırmadıkları konusunda hemfikir.

Ekonomist ve eski ABD Hazine Bakanlığı Vergi Analizinden Sorumlu Bakan Yardımcısı Kimberly Clausing, Moneywise'a verdiği demeçte, "Burası, makul insanların farklı görüşlere sahip olabileceği bir alan değildir. Burası; ilgili tüm meslek gruplarının devreye girerek, söz konusu yaklaşımın tam bir saçmalıktan ibaret olduğunu dile getirdiği bir alandır," ifadelerini kullandı. Bu arada mahkemenin kararı, Trump yönetiminin tarife geliri olarak topladığı yaklaşık 300 milyar doları iade etme yükümlülüğü (3) —ve bu devasa meblağın herhangi bir kısmının Amerikan tüketicilerinin cebine girip giremeyeceği— etrafında da kaçınılmaz olarak soru işaretleri yaratıyor.

İadeler ve fiyat rahatlaması mı? Pek umutlanmayın.

Trump’ın tarifelerinin, geçen yıl giyimden kahveye, mobilyadan sığır etine kadar her şeyin maliyetinin artmasına katkıda bulunduğu bir sır değil. Nitekim, düşünce kuruluşu Tax Foundation, tarifelerin ABD hane halklarına ortalama fazladan 1.000 dolara mal olduğunu tahmin ederken, 2026 yılı için bu rakamın 1.300 dolara ulaşacağını öngördü (4). Ancak, Yüksek Mahkeme (SCOTUS) kararının tüketicilere yapılacak iadelere yol açabileceğini umanların hayal kırıklığına uğraması muhtemel.

Clausing, “İadelerin insanların kapısına kadar ulaşmasını sağlayacak bir mekanizma göremiyorum,” dedi. “Dolayısıyla, böyle bir beklenti içine girmemeleri gerektiğini düşünüyorum.”

Aslında, Trump yönetimi tarafından dağıtılacak herhangi bir tarife iadesi, doğrudan tarifeyi ödemiş olan kayıtlı ithalatçıya gidecektir.

Bu noktada; uluslararası ticaret ve uyuşmazlıklar avukatı ve ABD Ticaret Temsilciliği'nin (USTR) eski Genel Hukuk Müşaviri Yardımcısı Patrick T. Childress, Moneywise’a yaptığı açıklamada, iadeden paylarına düşeni talep etmenin ithalatçının tedarikçilerine ve müşterilerine kalacağını —ki bu sürecin “yıllar olmasa bile aylar boyunca” devam edebileceğini— anlattı.

İadeler tedarik zinciri boyunca ilerlerken, perakendecilerin bu tasarrufları müşterilere yansıtması mümkün olabilir. Ancak bunu yapmakla yükümlü değiller; USTR’nin eski kıdemli danışmanlarından ekonomist Brad W. Setser, Moneywise’a verdiği demeçte, “İade edilen tarife bedellerinin her durumda nihai tüketiciye kadar ulaşacağı kesin değildir,” ifadelerini kullandı. Clausing, gümrük vergileri nedeniyle fiyatları artıran perakendecilerin, fiyatları vergi öncesi seviyelere geri çekebileceklerini belirtti. Ancak, bazı değişikliklerin —tıpkı perakendecilerin planladıkları fiyat artışlarını aşağı çekmeleri gibi— tüketiciler açısından görünmez kalabileceğini de sözlerine ekledi.

Bununla birlikte Wall Street Journal; ABD'li şirketlerin 2026 yılında gümrük vergisi maliyetinin daha da büyük bir kısmını müşterilere yansıtacağını bildiriyor. Yüksek Mahkeme (SCOTUS) kararına rağmen, Trump yönetiminin gümrük vergilerine ilişkin "B Planı"na (5) yönelmesi durumunda, bu senaryonun hâlâ gerçekleşebileceği ifade ediliyor.

Trump yönetiminin B Planı

Trump yönetimi, Yüksek Mahkeme'den (SCOTUS) olumsuz bir karar çıkmasını öngörmüştü; Hazine Bakanı Scott Bessent daha önce yaptığı açıklamayla, IEEPA kapsamındaki gümrük vergilerinin iptal edilmesi durumunda, "tam olarak aynı gümrük vergisi yapısını yeniden oluşturmak" (6) amacıyla 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 122. ve 301. maddelerini, ayrıca 1962 tarihli Ticaretin Genişletilmesi Yasası'nın 232. maddesini devreye sokabileceklerini izah etmişti.

Söz konusu bu üç madde de yönetime, farklı yöntemlerle yeni gümrük vergileri uygulama yetkisi tanımaktaydı.

Setser, en fazla 150 gün süreyle %15 oranında gümrük vergisi uygulanmasına olanak tanıyan ve "122. madde uyarınca geniş kapsamlı bir ödemeler dengesi vergisi" olarak nitelendirilebilecek bir uygulamanın, mevcut gümrük vergisi yapısını birebir kopyalamaya yardımcı olabileceğini ifade etti.

Setser sözlerine şöyle devam etti: "Tam olarak aynı gümrük vergisi setine sahip olabilir misiniz? Neredeyse kesinlikle hayır. Peki, genel düzey ve gelirler açısından bakıldığında, buna büyük ölçüde benzer bir gümrük vergisi setine ulaşabilir misiniz? Evet, muhtemelen."

Öte yandan Childress, 301. madde kapsamındaki gümrük vergilerinin "daha uzun vadeli bir çözüm" teşkil edebileceğini dile getirdi.

Kongre'nin tanımına göre "ticaret anlaşmaları çerçevesinde ABD haklarını korumak ve belirli dış ticaret uygulamalarına yanıt vermek" amacıyla kullanılan bu vergiler, %15'in üzerinde bir gümrük vergisi oranı uygulanmasına olanak tanımaktadır (7); ayrıca Childress'ın da açıkladığı üzere, "devam etmekte olan bazı ticaret müzakerelerini desteklemek amacıyla ülke bazında uygulanabilir... ve söz konusu müzakerelerde bir koz olarak kullanılabilir."

Bununla birlikte, 301. madde kapsamındaki gümrük vergileri, ancak ilgili ticaret ortaklarına yönelik bireysel bir soruşturma yürütülüp sonuçlandırıldıktan ve bu vergilerin uygulanması için gerekli gerekçeler doğrulandıktan sonra devreye sokulabilmektedir. 232. madde kapsamındaki gümrük vergileri için de bir soruşturma süreci gereklidir; bu durumda soruşturmanın amacı, "söz konusu ithalatın ABD'nin ulusal güvenliğini 'tehlikeye atma tehdidi taşıdığını'" (8) ortaya koymaktır.

Sonuç olarak Setser, Trump yönetiminin 232. ve 301. madde kapsamındaki gümrük vergilerini uygulama yolunu seçmesi durumunda, bu vergileri geçersiz kılabilecek nitelikteki olası yasal itiraz süreçlerini kaybetme riskinden kaçınmak adına "biraz daha temkinli" hareket edeceği görüşünü savunuyor. Amerikan hane halkları üzerindeki ekonomik etkilerine gelince; kendisi, bu farklı gümrük vergilerinin—eğer yürürlüğe konursa—bir miktar mütevazı rahatlama sağlayabileceğini, ancak “Bu 232 ve 301. madde kapsamındaki önlemlerden kaç tanesini ve hangi gerekçeyle uygulamaya koyacaklarına karar vermenin Trump yönetimine bağlı olduğunu” sözlerine ekledi.

Buna karşılık Clausing, Yüksek Mahkeme (SCOTUS) kararının, hem seçmenler nezdinde popülerliğini yitirmiş hem de artan istihdam kayıplarına katkıda bulunmuş olan gümrük vergileri meselesinde, Trump yönetimine bir tür “çıkış yolu” sunabileceğini öne sürdü. Yine de Clausing, “Eğer Başkanın var gücüyle sarıldığı tek bir politika varsa, o da gümrük vergileridir,” diyerek; tam da bu nedenle “Yönetimin bu politikadan tamamen vazgeçtiğini hayal etmenin zor olduğunu” ekledi.

Yine de Clausing, hangi politikalar hayata geçerse geçsin, gelecek yönetimlerin Trump’ın gümrük vergileri konusundaki örneğini izlememesini umuyor.

Clausing ayrıca, dünya genelindeki zengin ülkelerin, ithalatları içindeki payı itibarıyla son derece düşük gümrük vergisi oranları ortalamasına sahip olmalarının bir nedeni bulunduğunu belirtti.

“Eğer bu gerçekten akıllıca bir fikir olsaydı, bunu uygulayan başka bir zengin ülke daha olurdu.”

Kaynak: MW