Mikrodalga fırında ısıttığınız yiyeceklere beş dakika içinde 534 bin mikro ve nanoplastik salınabilir

Mikrodalga fırında ısıttığınız yiyeceklere beş dakika içinde 534 bin mikro ve nanoplastik salınabilir

Greenpeace International tarafından yapılan yeni bir analiz, hazır yemeklerin plastik ambalajlarda ısıtılmasının, ısıya dayanıklı olarak pazarlanan ürünler de dahil olmak üzere, yüz binlerce mikro ve nanoplastik parçacığın yanı sıra zehirli katkı maddelerinin gıdaya sızmasına neden olduğunu uyarıyor.

24 bilimsel çalışmayı inceleyen rapor, yaygın olarak kullanılan "mikrodalgaya uygun" etiketinin genellikle yalnızca kabın gözle görülür şekilde erimeyeceğini veya deforme olmayacağını gösterdiğini, mikroskobik plastik parçalarının veya kimyasal katkı maddelerinin salınımını önlediğini göstermediğini sonucuna varıyor.

Greenpeace ABD'nin küresel plastik kampanyasını yöneten Graham Forbes, üreticilerin güvencelerinin tüketicileri yanlış bir güvenlik duygusuna kaptırdığını söyledi ve ekledi: "İnsanlar plastik ambalajlarda yiyecek satın alıp ısıttıklarında zararsız bir seçim yaptıklarını düşünüyorlar.

Gerçekte, yiyeceklerimizin içinde veya çevresinde asla olmaması gereken mikroplastikler ve tehlikeli kimyasallardan oluşan bir kokteyle maruz kalıyoruz," dedi The Independent'a göre.

Çeşitli araştırmalarda, plastik kapların sadece beş dakika mikrodalgada ısıtılmasının, gıda simülatörlerine 326.000 ila 534.000 arasında mikroplastik ve nanoplastik parçacık saldığı gözlemlenmiştir; bu, fırında ısıtmaya kıyasla yedi kat daha fazladır.

Eski, çizilmiş ve tekrar kullanılan kapların, yeni ambalajlara göre neredeyse iki kat daha fazla parçacık saldığı gösterilmiştir. Araştırmacılar, mikrodalga titreşimlerinin salınımı daha da hızlandırabileceğini belirtmiştir. Mikroplastiklerden çok daha küçük olan nanoplastikler, biyolojik bariyerleri geçebilecek ve organlara ve kan dolaşımına girebilecek kadar küçüktür.

Isıtma ayrıca, esnekliği veya stabiliteyi artırmak için ambalajlara yerleştirilen kimyasal katkı maddelerini de harekete geçirir. Plastikleştiricilerin ve antioksidanların, polipropilen (PP), polistiren (PS), polietilen (PE), polivinil klorür (PVC) ve poliviniliden klorür (PVDC) dahil olmak üzere yaygın olarak kullanılan polimerlerden sızdığı bulunmuştur. Isıya dayanıklı plastikler bile, yüksek yağlı gıdalara veya daha yüksek sıcaklıklara maruz kaldığında katkı maddelerini salabilir.

PE plastik ambalaj, sıcak ve yağlı yiyeceklerle temas ettiğinde çözünebilir ve plastik ambalajda pişirilen yiyecekler, plastikleştiricilerin yoğunlaşmasına ve tabağa geri damlamasına neden olabilir.

Raporda vurgulanan kanıtlar, gıda ile temas eden plastiklerle ilişkili kimyasal tehlikeleri ortaya koymaktadır. Plastiklerde 4.200'den fazla tehlikeli maddenin kullanıldığı bilinmektedir ve bunların çoğu gıda ambalajlarında düzenlenmemektedir.

Bunlar arasında bisfenoller, ftalatlar, per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS) ve antimon gibi metaller yer almaktadır. Ftalatlar gibi plastikleştiriciler, yapıları insan hormonlarını taklit ettiği için "çevresel hormonlar" gibi davranarak endokrin sinyallemesini bozabilir. Bu tür bir müdahale, üreme sağlığını ve gelişimini etkileyebilir ve seks hormonu seviyelerini değiştirerek kısırlığa katkıda bulunabilir.

Çalışmalar ayrıca, obezite ve diyabetle bağlantılı yollar olan yağ depolanmasını ve insülin direncini teşvik eden hücresel yeniden programlama da dahil olmak üzere metabolik etkileri de açıklamaktadır. Plastikle ilişkili kimyasallara maruz kalmanın ayrıca bazı kanser türleri ve kardiyovasküler sorunların riskini artırdığı da belirtilmiştir. İnsan maruziyetine dair kanıtlar birikmeye devam ediyor.

Environment International'da yayınlanan 2022 tarihli bir çalışmada, sağlıklı yetişkin donörlerin kan örneklerinin %77'sinde plastik parçacıklar tespit edildi; bu da yutma ve solunum yoluyla vücuda yayılmanın sistemik dağılıma yol açabileceğini vurguluyor. Araştırmacılar ayrıca insan vücudunda en az 1.396 gıda ile temas eden plastik kimyasal madde tespit etti.

Mikro ve nanoplastikler, kan dolaşımına girdikten ve biyolojik bariyerleri geçtikten sonra sistemik inflamasyona, oksidatif strese ve doku hasarına neden olabiliyor. 7 Mart 2024'te New England Journal of Medicine'de yayınlanan bir çalışma, karotis arter plağında plastik bulunan hastaların, plağında plastik bulunmayan hastalara kıyasla olumsuz kardiyovasküler olay veya ölüm riskinin 4,53 kat daha yüksek olduğunu bildirdi.

Literatür ayrıca fetal gelişim ve erken çocukluk döneminde de risklere işaret ediyor; bu riskler beyin gelişiminde değişiklikler, dikkat eksikliği veya öğrenme sorunları olarak ortaya çıkabilen nörogelişimsel etkilerle kendini gösterebilir.

Daha önceki bulgular, insan beyninde aynı vücutlardaki karaciğer veya böbreklere kıyasla birkaç kat daha yüksek konsantrasyonlarda mikroplastik tespit etmiş ve bu da kan-beyin bariyerinin partikül girişini tamamen engellemeyebileceği ve bu partiküllerin insan vücudu içinde dolaşabileceği endişelerini güçlendirmiştir.

Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar tamamlayıcı sinyaller veriyor. Kasım 2025'te, Changcheng Zhou liderliğindeki Kaliforniya Üniversitesi, Riverside ekibi, polistiren mikroplastiklere maruz kalan erkek farelerde aort kökünde %63 daha fazla plak oluştuğunu ve brakiyosefalik arterde %624'lük bir artış eğilimi gösterdiğini, dişi farelerde ise anlamlı bir artış gözlemlenmediğini buldu.

İnsan epidemiyolojik ve klinik gözlemleriyle birlikte ele alındığında, bu deneysel sonuçlar cinsiyete özgü hassasiyetler ve plastik parçacık maruziyetinin vasküler etkileri hakkında soruları gündeme getiriyor.

Hazır yemekleri mümkün kılan ambalaj malzemeleri de daha geniş çevresel zararlara yol açıyor. Plastik yemek tepsileri ve ince ambalaj filmleri, fosil yakıt çıkarımından enerji yoğun polimer üretimine ve kullanım ömrünün sonundaki bertarafına kadar yaşam döngülerinin her aşamasında kirliliğe katkıda bulunuyor. Politika yapıcılar bu konuyla ilgilenmeye başlamış olsa da, düzenleyici ilerleme düzensiz.

Avrupa Birliği, Komisyon Yönetmeliği (AB) 2023/2055 ile belirlenen, kasıtlı olarak eklenen mikroplastiklere ilişkin bağlayıcı bir kısıtlamaya sahip tek yargı bölgesi olarak öne çıkmaktadır. Küresel bir plastik anlaşması etrafındaki diplomasi, yoğun endüstri ilgisini yansıtmaktadır: Cenevre'deki INC-5.2 müzakereleri sırasında, en az 234 fosil yakıt ve kimya endüstrisi lobicisi akredite edilmişti; bu sayı, 27 AB üye devletinin ve AB'nin kendisinin toplam delegasyon sayısını aşmaktaydı.

Kaynak: TRP