Bilim insanları 1,4 milyar yıllık havayı analiz etti ve buldukları her şeyi değiştirebilir

Bilim insanları 1,4 milyar yıllık havayı analiz etti ve buldukları her şeyi değiştirebilir

Bilim insanları 1,4 milyar yıl öncesine ait bozulmamış bir zaman kapsülünü açtı ve içeriği, Dünya'daki yaşamın evrimi hakkındaki uzun süredir devam eden varsayımlara meydan okuyor. Kanada'dan gelen eski tuz kristallerinde sıkışmış mikroskobik hava kabarcıklarını analiz eden bir araştırma ekibi, gezegenimizin atmosferinin, daha önce durgun ve "sıkıcı" olduğu düşünülen bir dönemde şaşırtıcı derecede yüksek oksijen seviyeleri içerdiğini keşfetti.

Bu hafta PNAS dergisinde yayınlanan çığır açan çalışma, Mesoproterozoik Çağ'dan atmosferin ilk doğrudan ölçümünü sağlıyor. Genellikle "sıkıcı milyar yıl" olarak adlandırılan bu dönemin, düşük oksijen seviyelerine ve yavaş evrimsel ilerlemeye yol açan istikrarlı koşullara sahip olduğuna inanılıyordu. Bu yeni bulgular, daha önce hayal edilenden daha dinamik bir ortam olduğunu gösteriyor.

Tarih Öncesi Havanın Doğrudan Örneği

Rensselaer Politeknik Enstitüsü (RPI) araştırmacıları liderliğindeki ekip, Ontario'daki eski bir gölün buharlaşmasıyla oluşan halit (kaya tuzu) kristallerini inceledi. Kristaller büyüdükçe, küçük su ve hava ceplerini hapsederek, jeolojik zamanın o anındaki atmosferik bileşimin mükemmel bir anlık görüntüsünü korudular. Çalışmanın ortak yazarlarından Morgan Schaller, 6 Ocak 2026'da yayınlanan bir açıklamada, "Dünya tarihinin o dönemine bu kadar hassas bir şekilde bakabildik" dedi. "Bunlar gerçekten eski hava örnekleri!"

Yeni bir yöntem kullanarak, bilim insanları atmosferin bugünkü oksijen seviyelerinin %3,7'sini içerdiğini buldu. Bu düşük gibi görünse de, önceki tahminlerden önemli ölçüde daha yüksek ve 800 milyon yıl sonra ortaya çıkacak olan hayvanlar ve bitkiler gibi karmaşık yaşam biçimlerinin erken formlarını desteklemek için yeterli olabilirdi.

Keşif, büyüleyici bir soruyu gündeme getiriyor: Yeterli oksijen varsa, hayvanların evrimleşmesi neden bu kadar uzun sürdü? Çalışmanın baş yazarı Justin Park, bu okumanın, aksi takdirde istikrarlı olan dönemde geçici bir "oksijenlenme olayını" yansıtabileceğini öne sürüyor. Oksijendeki bu artışın, yakın zamanda evrimleşen ve fotosentez yoluyla atmosfere büyük miktarda oksijen pompalamaya başlayan kırmızı alglerin çoğalmasından kaynaklandığı düşünülüyor.

Schaller, "Yakalanan şeyin 'sıkıcı' dönemin ortasında çok aktif bir an olması mümkün" diye açıkladı. Bu, karmaşık yaşam için gerekli koşulların, yaşamın bunlardan tam olarak faydalanmaya hazır olmasından çok önce, kısa ve geçici dönemler halinde ortaya çıkmış olabileceği anlamına geliyor.

Eski atmosfer ayrıca karbondioksit seviyelerinin günümüzden on kat daha yüksek olduğunu da ortaya koydu. Bu, uzun süredir devam eden bir iklim paradoksunu çözmeye yardımcı oluyor. Mezoproterozoik dönemde güneş çok daha sönüktü, ancak jeolojik kanıtlar Dünya'nın donmuş bir çorak arazi olmadığını gösteriyor. Bu yüksek CO2 seviyeleri güçlü bir sera etkisi yaratarak gezegeni sıcak ve yaşanabilir tutmuş, günümüzdekine benzer bir iklimin oluşmasını sağlamıştır.

Kaynak: Noy Somada